бэлэн

тэмдэг нэр

Зөв бичгийн дүрмийн толинд бүртгэлтэй

ᠪᠡᠯᠡᠨ

Тайлбар

Iтэмдэг нэр

1.
Шууд хэрэглэж болохоор, гар дор байгаа юм
2.
Урьдчилан бэлдсэн, зэхсэн байдал

IIтэмдэг нэр

1.
Уулга, балан.

Англи утга

тэмдэг нэрready, at hand; prepared

Тийн ялгал

Нэрлэхийн тийн	бэлэн
Харьяалахын тийн	бэлэнгийн
Заахын тийн	бэлнийг
Өгөх орших тийн	бэлэнд
Гарахын тийн	бэлнээс
Үйлдэхийн тийн	бэлнээр
Хамтрахын тийн	бэлэнтэй
Чиглэхийн тийн	бэлэн рүү
Олон тоо	бэлэнгүүд

Дүрмээр үүсгэж, зөв бичгийн дүрмийн толиор шалгасан. Толинд олдоогүй хэлбэрийг «—» гэж үлдээсэн.

Нийлмэл үг

бэлэн мөнгө — гарт бэлэн байгаа мөнгө
бэлэн хувцас — өмсөхөд бэлдсэн хувцас
бэлэн байх — бэлхэн байлгах, зайлшгүй байх

Хэлц үг

бэлэн амтай — юмыг биелүүлнэ, бүтээнэ гэж амламтгай
бэлэн үгтэй — ярьж маргахад мэргээ цэцэн
бэлэн тоолох бэлгүй — ядуу, ядуу зүдүү
Морь худалдаж авъя гэхэд бэлэн тоолох бэлгүй болохоор юу ч гэсэн энд хэд хонож хүнтэй уулзан арга зай хайхаас өөр зам байсангүй (Ч.Лодойдамба, Тунгалаг тамир).
бэлэн хоол идэх — завших, шамших
Өөрийн хийсэн бүтээсэн ажил гэж байхгүй. Хүний хийсэн зүйлийг дандаа завшина. Бэлэн хоол идээд ам ташчихсан нөхөр байна аа.
Бэлэн (бэлэнд) юманд ухасхийнэ
Бэрх юманд (бэрхэд гэдэс) ухарсхийнэ
Бэлэн будаа амтгүй
Бэлэн эм саналгүй
Бэлэн будаа буцалж байвч шартай
Бэргэн хүн инээж байвч хартай
Бэлэн будаа идэж
Үхсэн тэмээ хариулах
Бэлэн будаа шартай
Бэргэн хүн хартай
Бэлэн дөшин дээр төмөр давтаж
Бэлэн юман дээр дур мэднэ
Бэлэн үг цээжинд байдаг
Билүү чулуу ууланд байдаг
Бэлэн үгээр бардам
Биетэй ажлаар шалдан
Бэлэн хоолонд эзэн болж
Бэлэвсэн эхнэрт залуу болсон
Бээвий эмийн
Бэлэн шалтаг

Зүйр цэцэн үг

Бэлэнд ухасхийж
Бэрхэд ухарсхийх
Бэлэн үг цээжинд
Билүү чулуу ууланд

Хоршоо үг

бэлэн зэлэн — аль хэдийн бэлдсэн, бэлхэн
бэлэн зэхээ — бэлтгэж базаасан төхөөрсөн байдал

Товчилсон үг

ББ — Бэлэн Байдал
БББ — Байлдааны Бэлэн Байдал
ББХ — Бэлэн Барааны Худалдаа
БОББ — Байлдааны Онцгой Бэлэн Байдал
БӨББ — Байлдааны Өндөржүүлсэн Бэлэн Байдал
ӨББ — Өндөржүүлсэн Бэлэн Байдал

Үгийн гарал

From Proto-Mongolic *belen, compare Dongxiang belien.

Илүү дэлгэрэнгүй тайлбарыг Монгол хэлний их тайлбар толь (mongoltoli.mn)-оос харна уу.

Өгөгдлийн эх сурвалж

Викитоль — Mongolian Wiktionary — © Mongolian Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Mongolian Wiktionary contributors.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: 2026-09-01-ний өгөгдлийн сангаас хуудас бүрийн «Монголоор» хэсгийг авч, вики тэмдэглэгээг арилгаж, товчилсон тэмдэглэгээг дэлгэсэн (шилж → шилжсэн утга). Тайлбар, нийлмэл үг, хэлц, зүйр үг, хоршоо үг, эсрэг үг, товчилсон үгийг толгой үг бүрийн дор цэгцэлсэн. Тайлбарын агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Зохиогчид: Altangerel Chagnaa, Amarsanaa Ganbold, Khuyagbaatar Batsuren, Oyundari Nyamdavaa, Zoljargal Munkhjargal, Erdenebileg Batbaatar.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Эх өгөгдлийг хайлтад тохируулан дахин бүтэцчилсэн — утга бүрийг synset-ээр нь цэгцэлж, ойролцоо үгсийг эрэмбэлж, үсгээр хуваасан. Үг, тайлбар, жишээний агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эшлэл: Batsuren, K., Ganbold, A., Chagnaa, A., Giunchiglia, F. Building The Mongolian WordNet. Proceedings of the 10th Global WordNet Conference (GWC), p. 238, 2019.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

English Wiktionary — Mongolian entries (Kaikki.org) — © English Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: English Wiktionary contributors, Tatu Ylonen (wiktextract).

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Англи утгыг (зөвхөн хувилал заасан утгуудыг хасаж, давхардлыг арилгаж), дуудлагын IPA, монгол бичгийн хэлбэр, үгийн гарал, нэрийн тийн ялгалын хүснэгтийг авсан. Орчуулж, дахин бичээгүй.

Эшлэл: Tatu Ylonen. Wiktextract: Wiktionary as Machine-Readable Structured Data. Proceedings of LREC 2022, pp. 1317–1325.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Тийн ялгал, хувирлын хүснэгт: дүрмээр үүсгэсэн хэлбэр бүрийг Б. Батмөнхийн mn_MN зөв бичгийн толь-оор (Ц. Дамдинсүрэн нарын «Монгол үсгийн дүрмийн толь»-д үндэслэсэн, LPPL 1.3) шалгаж, зөвхөн толинд байгаа хэлбэрийг харуулна.

Энэ хуудасны өгөгдөл: дээрх эх сурвалжаас үүсгэсэн тул мөн адил CC BY-SA 4.0 лицензтэй, нэмэлт хязгаарлалтгүйгээр нээлттэй байна. Боловсруулсан өгөгдлийг /data/dict/ хаягаас чөлөөтэй татаж авч болно.