Үндсэн хэсэг рүү шилжих
keyboard.mn

дэл

нэр үгтэмдэг нэр/tiɮ/

Зөв бичгийн дүрмийн толинд бүртгэлтэй

ᠳᠡᠯ

Тайлбар

Iнэр үг
  1. 1.
    Адуу, луус, илжиг зэргийн амьтны хүзүү сэрвээний дээгүүр тууш ургасан урт хялгас
  2. 2.
    шилжсэн утгаЮмны дээгүүр нарийн зурваслан товойлгон тавьсан янз чимэг
  3. 3.
    шилжсэн утгаДэл мэт нарийн зурваслан тогтсон мод, хад
IIнэр үг
  1. 1.
    Хэрэгцээ багатай, ил задгай
  2. 2.
    Ач тусгүй, үнэ цэнгүй зүйл
  3. 3.
    Ашиг хонжоо хайсан зуйгуул хүн, тэнүүлч
  4. 4.
    Үрэмхий, юмаа хайр гамгүй эдэлдэг
IIIнэр үг
  1. 1.
    ургамалДулаан оронд ургадаг нэг зүйл ургамлын маш тослог, хар цагаан хоёр зүйл бүхий үр, гүнжид

Ойролцоо үг

зогдор

Англи утга

  • нэр үгmane (of a horse)
  • тэмдэг нэрonly used in дэл сул (del sul)
  • нэр үгdike
  • нэр үгsesame

Тийн ялгал

Нэрлэхийн тийндэл
Харьяалахын тийндэлийн
Заахын тийндэлийг
Өгөх орших тийндэлд
Гарахын тийндэлээс
Үйлдэхийн тийндэлээр
Хамтрахын тийндэлтэй
Чиглэхийн тийндэл лүү
Олон тоодэлүүд

Дүрмээр үүсгэж, зөв бичгийн дүрмийн толиор шалгасан. Толинд олдоогүй хэлбэрийг «—» гэж үлдээсэн.

Нийлмэл үг

  • дэл засах — адууны дэлийг хайчлан янзлах

  • азарганы дэл — азарганы хүзүү, сэрвээний урт хялгас

  • босоо дэл — налж унаагүй дэл

  • бухандай дэл — хөхөл үлдээлгүй зассан дэл

  • онгон дэл — а.хяргалгүй жил өнжсөн дэл; б.мундааны тус хяргаагүй үлдээсэн дэл

  • суман дэл — шанхлан зассан дэл

  • шанхан дэл — дундуураа хагарч хоёр тийш шанх мэт унжсан дэл

  • шашир дэл — шашир малгайны орой мэт босоо дэл

  • дэл тавих — товгор зурвас гаргах

  • дэлтэй гаансны толгой — ар этгээдээр нь хээ угалз зэргийг товойлгон цувуулж урласан гаансны толгой

  • дэл мод — урга. - навч зулгарах тураг мод, модноос нь элдүүрийн түүхий эд гаргаж авна

  • дэл хад — уул нурууны хяраар нарийн зурваслан ургасан хад

  • дэл чулуу — дэл хад

  • дэл сул байлгах — ил задгай байлгах

  • дэл сул яриа — хов жив, эзэнгүй сул яриа

  • дэл сул ажил хийх — аахар шаахар ажил хийх

  • дэл сул юманд мөнгөө үрэх — хэрэггүй юманд мөнгөө үрэх

  • дэл сул хүн — зуйгуул хүн, хамаагүй сул хүн

  • дэл сул юм байлгадаггүй хүн — а.хэтэрхий үрэлгэн, заралган; б.хулгайч, хулуугч

  • дэлийн тос — маалингаас ялган авдаг тосон бүтээгдэхүүн

Хэлц үг

  • дэл сүүл нэмэлгүй — нэмж чимэлгүй

  • дэл сүүл ургуулах — а.ямар нэгэн учир явдлыг ихэтгэн хэлэх, давслах; б.жиг үүсгэх, учир ургуулах

  • морин дэл дээгүүр — а.морь унах; б.шилж. ажил хэрэгт хөнгөн хайнга хандах байдал; в.шилж. хурдан, түргэн

  • Дэл ихт зовдог

  • Дэлэн ихт жаргадаг

Зүйр цэцэн үг

  • Дээрээ дэлгүй

  • Дэргэдээ ханьгүй

Хоршоо үг

  • дэл сүүл — мал, амьтны хүзүү сэрвээний дээгүүр тууш ургасан урт хялгас болон, нурууны ясны үзүүрийн хэсэгт байх үсэрхэг эрхтэн

  • дэл сул — Хэрэгцээ багатай, ил задгай: дэл сул байлгах - ил задгай байлгах

Үгийн гарал

From Proto-Mongolic *del, compare Buryat дэлһэн (delhen), Kalmyk дел (del). Ultimately from Old Uyghur 𐽶𐽶𐽶𐾁 (yyyl /⁠yél, yiél⁠/, “wind, mane”). Cognate with East Yugur del, Turkish yele.

Илүү дэлгэрэнгүй тайлбарыг Монгол хэлний их тайлбар толь (mongoltoli.mn)-оос харна уу.

Өгөгдлийн эх сурвалж

Викитоль — Mongolian Wiktionary — © Mongolian Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Mongolian Wiktionary contributors.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: 2026-09-01-ний өгөгдлийн сангаас хуудас бүрийн «Монголоор» хэсгийг авч, вики тэмдэглэгээг арилгаж, товчилсон тэмдэглэгээг дэлгэсэн (шилж → шилжсэн утга). Тайлбар, нийлмэл үг, хэлц, зүйр үг, хоршоо үг, эсрэг үг, товчилсон үгийг толгой үг бүрийн дор цэгцэлсэн. Тайлбарын агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

The Mongolian WordNet (MonWN) — © The Mongolian WordNet authors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Altangerel Chagnaa, Amarsanaa Ganbold, Khuyagbaatar Batsuren, Oyundari Nyamdavaa, Zoljargal Munkhjargal, Erdenebileg Batbaatar.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Эх өгөгдлийг хайлтад тохируулан дахин бүтэцчилсэн — утга бүрийг synset-ээр нь цэгцэлж, ойролцоо үгсийг эрэмбэлж, үсгээр хуваасан. Үг, тайлбар, жишээний агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эшлэл: Batsuren, K., Ganbold, A., Chagnaa, A., Giunchiglia, F. Building The Mongolian WordNet. Proceedings of the 10th Global WordNet Conference (GWC), p. 238, 2019.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

English Wiktionary — Mongolian entries (Kaikki.org) — © English Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: English Wiktionary contributors, Tatu Ylonen (wiktextract).

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Англи утгыг (зөвхөн хувилал заасан утгуудыг хасаж, давхардлыг арилгаж), дуудлагын IPA, монгол бичгийн хэлбэр, үгийн гарал, нэрийн тийн ялгалын хүснэгтийг авсан. Орчуулж, дахин бичээгүй.

Эшлэл: Tatu Ylonen. Wiktextract: Wiktionary as Machine-Readable Structured Data. Proceedings of LREC 2022, pp. 1317–1325.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Тийн ялгал, хувирлын хүснэгт: дүрмээр үүсгэсэн хэлбэр бүрийг Б. Батмөнхийн mn_MN зөв бичгийн толь-оор (Ц. Дамдинсүрэн нарын «Монгол үсгийн дүрмийн толь»-д үндэслэсэн, LPPL 1.3) шалгаж, зөвхөн толинд байгаа хэлбэрийг харуулна.

Энэ хуудасны өгөгдөл: дээрх эх сурвалжаас үүсгэсэн тул мөн адил CC BY-SA 4.0 лицензтэй, нэмэлт хязгаарлалтгүйгээр нээлттэй байна. Боловсруулсан өгөгдлийг /data/dict/ хаягаас чөлөөтэй татаж авч болно.