жимс

нэр үг/t͡ɕims/

Зөв бичгийн дүрмийн толинд бүртгэлтэй

ᠵᠢᠮᠢᠰ

Тайлбар

Iнэр үг

1.
Ургамлын амтлаг үр жимсний ерөнхий нэр
2.
Жимсний үр, амтлагийн зүйлээр боловсруулсан зүйл

нэр үг

1.
аливаа цэцэгт ургамлын боловсорсон үр

Ойролцоо үг

самартай мөхөөлдөс

Англи утга

нэр үгfruit

Тийн ялгал

Нэрлэхийн тийн	жимс
Харьяалахын тийн	жимсний
Заахын тийн	жимсийг
Өгөх орших тийн	жимсэнд
Гарахын тийн	жимснээс
Үйлдэхийн тийн	жимсээр
Хамтрахын тийн	жимстэй
Чиглэхийн тийн	жимс рүү
Олон тоо	жимснүүд

Дүрмээр үүсгэж, зөв бичгийн дүрмийн толиор шалгасан. Толинд олдоогүй хэлбэрийг «—» гэж үлдээсэн.

Нийлмэл үг

жимс суух — жимсний модонд жимс ургаж боловсрох
жимс тархах — ургамлын жимс, үр жимс боловсормогц өөрөө цацагдах
жимс түүх — жимс түүж цуглуулах
жимс хадгалах — жимс муутгахгүйгээр нөөцлөх
жимс чанах — жимс буцалган боловсруулах
жимсэнд явах — жимс түүхээр явах
жимсний архи — жимс эсгэж гаргасан архи
жимсний бут — жимс боловсрон ургах бут
жимсний мод — жимс ургах мод
жимсний хатаамал — хатаасан жимс
жимсний цай — төрөл бүрийн жимсний амт, үнэрийг шингээсэн, буцалсан усанд дүрж идээшүүлэн уух зориулалттай нэг төрлийн цай
жимсний чөмөг — жимсний голд буй үр
жимсний шүүс — жимснээс гарах амтлаг шингэн
жимсний яс — жимсний хатуу үр
жимсээр хооллох — жимс идэж амьдрах
жимсний дарс — жимсний шүүсийг боловсруулан исгэсэн согтууруулах ундаа
жимсний нухаш — жимсийг няцалж нунтагласан идээ
жимсний ханд — жимсийг буцалган уух өтгөн шүүс
чанамал жимс — буцалгаж болгосон жимс

Хэлц үг

жимсэн улаан хацартай — жимс шиг улаан хацартай; бүсгүй хүний нүүр царайны гоо үзэсгэлэнг илэрхийлнэ
Жимс ихтэй модонд жигүүртэн олон хоноглодог
Зөөлөн зантай хүнд зүйлийн ах дүү нөхөрлөдөг
Мод суулгасан нь мухар өвгөн
Жимс идсэн нь замын цагаачин

Хоршоо үг

алим жимс — шүүслэг үр жимс
бурам жимс — чихэр бурам болон жимс жимсгэнэ
самар жимс — ургамлын хүнсэнд хэрэглэж болох үр жимс
үзэм жимс — үзэм болон янз бүрийн жимс жимсгэнэ
үр жимс — а.ургамлын шууд идэж болдог үр; б.жимс жимсгэний ерөнхий нэр
чихэр жимс — амттан идээ
жимс ногоо — хүнсний ногоо, жимс жимсгэнэ сэлт

Үгийн гарал

From Middle Mongol ᠵᠢᠮᠢᠰ (ǰimis), from Proto-Common Turkic *yẹ̄miš, from Proto-Turkic *yẹ̄miĺč, compare Buryat жэмэс (žemes), Turkish yemiş and Hungarian gyümölcs, a Turkic borrowing.

Илүү дэлгэрэнгүй тайлбарыг Монгол хэлний их тайлбар толь (mongoltoli.mn)-оос харна уу.

Өгөгдлийн эх сурвалж

Викитоль — Mongolian Wiktionary — © Mongolian Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Mongolian Wiktionary contributors.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: 2026-09-01-ний өгөгдлийн сангаас хуудас бүрийн «Монголоор» хэсгийг авч, вики тэмдэглэгээг арилгаж, товчилсон тэмдэглэгээг дэлгэсэн (шилж → шилжсэн утга). Тайлбар, нийлмэл үг, хэлц, зүйр үг, хоршоо үг, эсрэг үг, товчилсон үгийг толгой үг бүрийн дор цэгцэлсэн. Тайлбарын агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Зохиогчид: Altangerel Chagnaa, Amarsanaa Ganbold, Khuyagbaatar Batsuren, Oyundari Nyamdavaa, Zoljargal Munkhjargal, Erdenebileg Batbaatar.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Эх өгөгдлийг хайлтад тохируулан дахин бүтэцчилсэн — утга бүрийг synset-ээр нь цэгцэлж, ойролцоо үгсийг эрэмбэлж, үсгээр хуваасан. Үг, тайлбар, жишээний агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эшлэл: Batsuren, K., Ganbold, A., Chagnaa, A., Giunchiglia, F. Building The Mongolian WordNet. Proceedings of the 10th Global WordNet Conference (GWC), p. 238, 2019.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

English Wiktionary — Mongolian entries (Kaikki.org) — © English Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: English Wiktionary contributors, Tatu Ylonen (wiktextract).

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Англи утгыг (зөвхөн хувилал заасан утгуудыг хасаж, давхардлыг арилгаж), дуудлагын IPA, монгол бичгийн хэлбэр, үгийн гарал, нэрийн тийн ялгалын хүснэгтийг авсан. Орчуулж, дахин бичээгүй.

Эшлэл: Tatu Ylonen. Wiktextract: Wiktionary as Machine-Readable Structured Data. Proceedings of LREC 2022, pp. 1317–1325.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Тийн ялгал, хувирлын хүснэгт: дүрмээр үүсгэсэн хэлбэр бүрийг Б. Батмөнхийн mn_MN зөв бичгийн толь-оор (Ц. Дамдинсүрэн нарын «Монгол үсгийн дүрмийн толь»-д үндэслэсэн, LPPL 1.3) шалгаж, зөвхөн толинд байгаа хэлбэрийг харуулна.

Энэ хуудасны өгөгдөл: дээрх эх сурвалжаас үүсгэсэн тул мөн адил CC BY-SA 4.0 лицензтэй, нэмэлт хязгаарлалтгүйгээр нээлттэй байна. Боловсруулсан өгөгдлийг /data/dict/ хаягаас чөлөөтэй татаж авч болно.