мад

нэр үг/ˈmat/

Зөв бичгийн дүрмийн толинд бүртгэлтэй

Тайлбар

нэр үг

1.
Шатрын ноёныг шаглан, нүүдэлгүй болгох хожил
2.
Хэлэлцэх этгээдээ хариу хэлэх үггүй болгон мохоох нь
3.
Тухайн ажлаа хэрхэн гүйцэтгэхээ мэдэхгүй арга мухардсан байдал

Англи утга

нэр үгcheckmate; a state of total victory in an argument; a dead-end situation

Тийн ялгал

Нэрлэхийн тийн	мад
Харьяалахын тийн	мадын
Заахын тийн	мадыг
Өгөх орших тийн	мадад
Гарахын тийн	мадаас
Үйлдэхийн тийн	мадаар
Хамтрахын тийн	мадтай
Чиглэхийн тийн	мад руу
Олон тоо	мадууд

Дүрмээр үүсгэж, зөв бичгийн дүрмийн толиор шалгасан. Толинд олдоогүй хэлбэрийг «—» гэж үлдээсэн.

Нийлмэл үг

мад хийх — шатрын ноёныг нүүдэлгүй болгож хожих
мад тавих — гарах газаргүй болгох
мад тавиулах — а.шатрын ноён нь нүүдэлгүй болох; б.хариу хэлэх үггүй болтлоо хууртах
мад цохих — хариу хэлэх боломжгүй болгох
мад болох — тухайн ажлыг хэрхэн хийх аргаа мэдэхгүй мухардах

Хэлц үг

мад тавиулах — хариу хэлэх үггүй болтлоо гартах, дийлдэх
Богд ч яахав дээ. Ном хаялцвал мань гэвшид мад тавиулах төвд байгаа юм (Ч.Лодойдамба, Тунгалаг тамир).
мад тавих — амархан дийлэх, хожих, дуугүй болгох, гарах газаргүй болгох
–Дуу! Чамайг тохитой томоотой л яв гэж хэлж байна. Үүгээрээ тэр нам, бид хоёрын санаа нэг байх шүү хэмээн мад тавихад нь би дэмий л толгой дохиод л дөрөө шүүрэн мордов (С.Дашдооров, Айлын хүүхэн Алигэрмаа).

Зүйр цэцэн үг

Мадаас өөр хожилгүй
Махнаас өөр хоолгүй

Илүү дэлгэрэнгүй тайлбарыг Монгол хэлний их тайлбар толь (mongoltoli.mn)-оос харна уу.

Өгөгдлийн эх сурвалж

Викитоль — Mongolian Wiktionary — © Mongolian Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Mongolian Wiktionary contributors.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: 2026-09-01-ний өгөгдлийн сангаас хуудас бүрийн «Монголоор» хэсгийг авч, вики тэмдэглэгээг арилгаж, товчилсон тэмдэглэгээг дэлгэсэн (шилж → шилжсэн утга). Тайлбар, нийлмэл үг, хэлц, зүйр үг, хоршоо үг, эсрэг үг, товчилсон үгийг толгой үг бүрийн дор цэгцэлсэн. Тайлбарын агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Зохиогчид: Altangerel Chagnaa, Amarsanaa Ganbold, Khuyagbaatar Batsuren, Oyundari Nyamdavaa, Zoljargal Munkhjargal, Erdenebileg Batbaatar.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Эх өгөгдлийг хайлтад тохируулан дахин бүтэцчилсэн — утга бүрийг synset-ээр нь цэгцэлж, ойролцоо үгсийг эрэмбэлж, үсгээр хуваасан. Үг, тайлбар, жишээний агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эшлэл: Batsuren, K., Ganbold, A., Chagnaa, A., Giunchiglia, F. Building The Mongolian WordNet. Proceedings of the 10th Global WordNet Conference (GWC), p. 238, 2019.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

English Wiktionary — Mongolian entries (Kaikki.org) — © English Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: English Wiktionary contributors, Tatu Ylonen (wiktextract).

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Англи утгыг (зөвхөн хувилал заасан утгуудыг хасаж, давхардлыг арилгаж), дуудлагын IPA, монгол бичгийн хэлбэр, үгийн гарал, нэрийн тийн ялгалын хүснэгтийг авсан. Орчуулж, дахин бичээгүй.

Эшлэл: Tatu Ylonen. Wiktextract: Wiktionary as Machine-Readable Structured Data. Proceedings of LREC 2022, pp. 1317–1325.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Тийн ялгал, хувирлын хүснэгт: дүрмээр үүсгэсэн хэлбэр бүрийг Б. Батмөнхийн mn_MN зөв бичгийн толь-оор (Ц. Дамдинсүрэн нарын «Монгол үсгийн дүрмийн толь»-д үндэслэсэн, LPPL 1.3) шалгаж, зөвхөн толинд байгаа хэлбэрийг харуулна.

Энэ хуудасны өгөгдөл: дээрх эх сурвалжаас үүсгэсэн тул мөн адил CC BY-SA 4.0 лицензтэй, нэмэлт хязгаарлалтгүйгээр нээлттэй байна. Боловсруулсан өгөгдлийг /data/dict/ хаягаас чөлөөтэй татаж авч болно.