нус

нэр үг/nʊs/

Зөв бичгийн дүрмийн толинд бүртгэлтэй

ᠨᠢᠰᠤ

Тайлбар

нэр үг

1.
Хамрын хөндийн салст бүрхэвчээс гарах шингэн

Англи утга

нэр үгsnot

Тийн ялгал

Нэрлэхийн тийн	нус
Харьяалахын тийн	нусны
Заахын тийн	нусыг
Өгөх орших тийн	нусанд
Гарахын тийн	нуснаас
Үйлдэхийн тийн	нусаар
Хамтрахын тийн	нустай
Чиглэхийн тийн	нус руу
Олон тоо	нуснууд

Дүрмээр үүсгэж, зөв бичгийн дүрмийн толиор шалгасан. Толинд олдоогүй хэлбэрийг «—» гэж үлдээсэн.

Нийлмэл үг

нусны алчуур — нус арчих зориулалт бүхий даавуу
нус гоожих — хамраас шингэн урсан гарах
нус нийх — хамрын салст дотор буй шингэнг нийн гаргах
нусаа татах — хамраас гарч байгаа шингэнг дотогш татах
нус нулимс болох/нус нулимсаа идэх — уйлах

Хэлц үг

нусан жур/нусан бурантаг — нусгай хүүхэд
нусаар нааж, нударгаар шаах — ажлыг ор нэрийн төдий хүчээр хийж бусдыг мэхлэх
нус нулимсыг нь барах — сэтгэл санаагаар зовоох, шаналгах
Бортолгой Чойжамцыг багад нь чамгүй их зовоож нус нулимсыг нь барсан нь багадаагүй (Б.Догмид. Эргэж төрдөггүй орчлон).
нусан жур/бурантаг — нусгай хүүхэд
Миний холбоочин. Иймхэн нусан жур байхад захиагий минь зөөж байсан юм (Д.Норов, Хулчгар).
↑ шар нус нь хатаагүй
Нүүр гараа угааж
Нус нулимсаа арилгаж яв

Зүйр цэцэн үг

Хамар томтын нус их

Хоршоо үг

нус нулимс — нүд болон хамраас гарах шингэн зүйл
нус цэр — хамрын салст болон уушгинаас гарах налдаа

Үгийн гарал

From Proto-Mongolic *nïsun, equivalent to *nï- + -с (-s). Related to other secretion related words such as нийх (niix, “to blow nose”), нян (njan, “germ”) and нулимах (nulimax, “to spit”).

Илүү дэлгэрэнгүй тайлбарыг Монгол хэлний их тайлбар толь (mongoltoli.mn)-оос харна уу.

Өгөгдлийн эх сурвалж

Викитоль — Mongolian Wiktionary — © Mongolian Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Mongolian Wiktionary contributors.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: 2026-09-01-ний өгөгдлийн сангаас хуудас бүрийн «Монголоор» хэсгийг авч, вики тэмдэглэгээг арилгаж, товчилсон тэмдэглэгээг дэлгэсэн (шилж → шилжсэн утга). Тайлбар, нийлмэл үг, хэлц, зүйр үг, хоршоо үг, эсрэг үг, товчилсон үгийг толгой үг бүрийн дор цэгцэлсэн. Тайлбарын агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Зохиогчид: Altangerel Chagnaa, Amarsanaa Ganbold, Khuyagbaatar Batsuren, Oyundari Nyamdavaa, Zoljargal Munkhjargal, Erdenebileg Batbaatar.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Эх өгөгдлийг хайлтад тохируулан дахин бүтэцчилсэн — утга бүрийг synset-ээр нь цэгцэлж, ойролцоо үгсийг эрэмбэлж, үсгээр хуваасан. Үг, тайлбар, жишээний агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эшлэл: Batsuren, K., Ganbold, A., Chagnaa, A., Giunchiglia, F. Building The Mongolian WordNet. Proceedings of the 10th Global WordNet Conference (GWC), p. 238, 2019.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

English Wiktionary — Mongolian entries (Kaikki.org) — © English Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: English Wiktionary contributors, Tatu Ylonen (wiktextract).

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Англи утгыг (зөвхөн хувилал заасан утгуудыг хасаж, давхардлыг арилгаж), дуудлагын IPA, монгол бичгийн хэлбэр, үгийн гарал, нэрийн тийн ялгалын хүснэгтийг авсан. Орчуулж, дахин бичээгүй.

Эшлэл: Tatu Ylonen. Wiktextract: Wiktionary as Machine-Readable Structured Data. Proceedings of LREC 2022, pp. 1317–1325.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Тийн ялгал, хувирлын хүснэгт: дүрмээр үүсгэсэн хэлбэр бүрийг Б. Батмөнхийн mn_MN зөв бичгийн толь-оор (Ц. Дамдинсүрэн нарын «Монгол үсгийн дүрмийн толь»-д үндэслэсэн, LPPL 1.3) шалгаж, зөвхөн толинд байгаа хэлбэрийг харуулна.

Энэ хуудасны өгөгдөл: дээрх эх сурвалжаас үүсгэсэн тул мөн адил CC BY-SA 4.0 лицензтэй, нэмэлт хязгаарлалтгүйгээр нээлттэй байна. Боловсруулсан өгөгдлийг /data/dict/ хаягаас чөлөөтэй татаж авч болно.