туурай

нэр үг

Зөв бичгийн дүрмийн толинд бүртгэлтэй

ᠲᠤᠭᠤᠷᠠᠢ

Тайлбар

Iнэр үг

1.
Мал адгуусны хөлийн газарт гишгэх хэсгийн эвэрлэг бүрхүүл

IIнэр үг

1.
Монгол дээлийн нударга.

Англи утга

нэр үгhoof

Тийн ялгал

Нэрлэхийн тийн	туурай
Харьяалахын тийн	туурайн
Заахын тийн	туурайг
Өгөх орших тийн	туурайд
Гарахын тийн	туурайгаас
Үйлдэхийн тийн	туурайгаар
Хамтрахын тийн	туурайтай
Чиглэхийн тийн	туурай руу
Олон тоо	туурайнууд

Дүрмээр үүсгэж, зөв бичгийн дүрмийн толиор шалгасан. Толинд олдоогүй хэлбэрийг «—» гэж үлдээсэн.

Нийлмэл үг

адууны туурай — адууны хөлийн үзүүр хэсэг, тавхай
хомбон туурай — хумбагар туурай
цомбон туурай — цомбогор туурай
туурай тамга — морины туурайн хэлбэртэй малын тамга
туурайн зуд — мал хэт олширч, бэлчээр эвдрэх гамшиг
туурай сунах — малын туурай буур элэгдэж хэлбэр алдах, дутуу буруу хөгжлөөс шалтгаалан үүсэх өвчин
туурай ханзрах — малын өвс тэжээлд элдэв эрдэс дутагдсанаас шалтгаалан үүсдэг өвчин
туурай ялзрах — ялзруулагч нягаар үүсдэг туурайн халдварт өвчин
туурайн магнай хатгах — туурайн магнайг голлуулан тагалцагны өмнөх судсыг хатгаж адууны туурайн зарим өвчнийг эмчлэх ардын мал эмнэлгийн арга

Хэлц үг

"туурайдаа тоосгүй"-маш хурдан
"туурайг [нь] хатаах" — "(үл тааш.) өмнөхийн мөрөөр орох, муу талыг нь дуурайх"
Ням гуай, танай энэ жаал хүү чинь дэндүү дэггүй өсөж байна шүү. Энэ чинь талийгаач дарга Очирынхоо туурайг хатаасан хэрүүлийн тулам, заргын эзэн болж магадгүй байна "(Ц.Уламбаяр, Зовлон жаргал)".
Зүүн орны наана хөвөн зулхай нь энд тэндээ цухуйгаад тасрах шахсан хиртэй хөнжил аятай юманд толгойгоо шургуулаад унтаж байгаа хүүгээ инээмсэглэн харснаа энэ миний туурайг хатаах янзтай шүү! "(Д.Цэнджав, Сумын төв дээр)".
Туурга багтахаар нутагла
Туурай багтахаар адуул
Туурга багтсан газар гэрээ барина
Туурай багтсан газар малаа маллана
Түрүү нь ямар бол
Туурай нь тийм
Цуяг нь ямар бол
Балин нь тийм

Зүйр цэцэн үг

Ногоон хурганы арьс
Нохойн битүү туурайнаас бусад нь

Хоршоо үг

ул туурай — мал, амьтны хөлийн үзүүр хэсэг

Үгийн гарал

From Proto-Mongolic *turuxun (compare East Yugur turuun) with irregular metathesis not found in varieties outside of Mongolian proper and unexpected -ай (-aj).

Илүү дэлгэрэнгүй тайлбарыг Монгол хэлний их тайлбар толь (mongoltoli.mn)-оос харна уу.

Өгөгдлийн эх сурвалж

Викитоль — Mongolian Wiktionary — © Mongolian Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Mongolian Wiktionary contributors.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: 2026-09-01-ний өгөгдлийн сангаас хуудас бүрийн «Монголоор» хэсгийг авч, вики тэмдэглэгээг арилгаж, товчилсон тэмдэглэгээг дэлгэсэн (шилж → шилжсэн утга). Тайлбар, нийлмэл үг, хэлц, зүйр үг, хоршоо үг, эсрэг үг, товчилсон үгийг толгой үг бүрийн дор цэгцэлсэн. Тайлбарын агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Зохиогчид: Altangerel Chagnaa, Amarsanaa Ganbold, Khuyagbaatar Batsuren, Oyundari Nyamdavaa, Zoljargal Munkhjargal, Erdenebileg Batbaatar.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Эх өгөгдлийг хайлтад тохируулан дахин бүтэцчилсэн — утга бүрийг synset-ээр нь цэгцэлж, ойролцоо үгсийг эрэмбэлж, үсгээр хуваасан. Үг, тайлбар, жишээний агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эшлэл: Batsuren, K., Ganbold, A., Chagnaa, A., Giunchiglia, F. Building The Mongolian WordNet. Proceedings of the 10th Global WordNet Conference (GWC), p. 238, 2019.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

English Wiktionary — Mongolian entries (Kaikki.org) — © English Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: English Wiktionary contributors, Tatu Ylonen (wiktextract).

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Англи утгыг (зөвхөн хувилал заасан утгуудыг хасаж, давхардлыг арилгаж), дуудлагын IPA, монгол бичгийн хэлбэр, үгийн гарал, нэрийн тийн ялгалын хүснэгтийг авсан. Орчуулж, дахин бичээгүй.

Эшлэл: Tatu Ylonen. Wiktextract: Wiktionary as Machine-Readable Structured Data. Proceedings of LREC 2022, pp. 1317–1325.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Тийн ялгал, хувирлын хүснэгт: дүрмээр үүсгэсэн хэлбэр бүрийг Б. Батмөнхийн mn_MN зөв бичгийн толь-оор (Ц. Дамдинсүрэн нарын «Монгол үсгийн дүрмийн толь»-д үндэслэсэн, LPPL 1.3) шалгаж, зөвхөн толинд байгаа хэлбэрийг харуулна.

Энэ хуудасны өгөгдөл: дээрх эх сурвалжаас үүсгэсэн тул мөн адил CC BY-SA 4.0 лицензтэй, нэмэлт хязгаарлалтгүйгээр нээлттэй байна. Боловсруулсан өгөгдлийг /data/dict/ хаягаас чөлөөтэй татаж авч болно.