түймэр

нэр үг/tʰuimər/

Зөв бичгийн дүрмийн толинд бүртгэлтэй

ᠲᠦᠢᠮᠡᠷ

Тайлбар

нэр үг

1.
Санамсар болгоомжгүй болон осол эндэгдлээс болж үүсэх ихээхэн хэмжээний гал
2.
ямар нэгэн зүйл шатаж буй үйл явдал (ихэвчлэн хор хөнөөлтэй)

Англи утга

нэр үгconflagration, wildfire, blaze

Тийн ялгал

Нэрлэхийн тийн	түймэр
Харьяалахын тийн	түймрийн
Заахын тийн	түймрийг
Өгөх орших тийн	түймэрд
Гарахын тийн	түймрээс
Үйлдэхийн тийн	түймрээр
Хамтрахын тийн	түймэртэй
Чиглэхийн тийн	түймэр лүү
Олон тоо	түймрүүд

Дүрмээр үүсгэж, зөв бичгийн дүрмийн толиор шалгасан. Толинд олдоогүй хэлбэрийг «—» гэж үлдээсэн.

Нийлмэл үг

түймэр алдах — ослоор ихээхэн гал гарч унтрааж чадахгүй болох
түймэр гарах — их хэмжээний гал гарах
түймэр цохих — түймрийн галыг унтраах гэж юмаар цохих, дэлдэх
түймэр тавих — санаатайгаар их хэмжээний гал гаргах, дэгжээх
түймэр цуравдах — гарсан түймрийн эсрэг гал асаах
түймрийн уулга — түймрийн гол хүчин
түймрийн дохио — түймэр гарсныг илрүүлж, гарсан газрыг мэдээлдэг иж бүрэн техникийн хэрэгсэл
түймрийн техник — түймрээс байгалийн баялаг, эд материалыг хамгаалж, хүний амь авардаг техник хэрэгсэл
түймрийн утаа — түймрээс гарах утаа
түймрийн цараа — түймрээс хамгаалж, урьчилан шатаасан болон хагалбарласан газар
түймрийн цурав — түймэрт шатаж харласан газар, цурам
түймрийн цурам — түймрийн цурав
түймрээс хамгаалах завсар — түймрийн эсрэг зурвас
түймэрт автагдах — түймэрт ихээр өртөх
түймэрт идэгдэх — түймэрт автах
түймрийн аюулаас хамгаалах — түймэр гаргахгүй байх янз бүрийн арга хэмжээ авах
түймрээс хамгаалах нөөц — зөвхөн түймэр унтраах зориулалтаар ус хадгалах ганд байнга хадгалж байх ус

Хэлц үг

Түймэр талын дайсан
Түйдэгч олны дайсан

Зүйр цэцэн үг

Урагш муутыг усан дотроос түймэр идэх
Түймэрт хормойгоо шатаагаагүй
Төрд нүүрээ бараагүй

Хоршоо үг

гал түймэр — их хэмжээний гал

Үгийн гарал

From Proto-Mongolic *tüimer, from *tü-. Perhaps related to Proto-Turkic *dögün (“brand”), see төөнөх (töönöx, “to cauterize”). Compare East Yugur tüümir, tüümer, Daur tuimur.

Илүү дэлгэрэнгүй тайлбарыг Монгол хэлний их тайлбар толь (mongoltoli.mn)-оос харна уу.

Өгөгдлийн эх сурвалж

Викитоль — Mongolian Wiktionary — © Mongolian Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Mongolian Wiktionary contributors.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: 2026-09-01-ний өгөгдлийн сангаас хуудас бүрийн «Монголоор» хэсгийг авч, вики тэмдэглэгээг арилгаж, товчилсон тэмдэглэгээг дэлгэсэн (шилж → шилжсэн утга). Тайлбар, нийлмэл үг, хэлц, зүйр үг, хоршоо үг, эсрэг үг, товчилсон үгийг толгой үг бүрийн дор цэгцэлсэн. Тайлбарын агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Зохиогчид: Altangerel Chagnaa, Amarsanaa Ganbold, Khuyagbaatar Batsuren, Oyundari Nyamdavaa, Zoljargal Munkhjargal, Erdenebileg Batbaatar.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Эх өгөгдлийг хайлтад тохируулан дахин бүтэцчилсэн — утга бүрийг synset-ээр нь цэгцэлж, ойролцоо үгсийг эрэмбэлж, үсгээр хуваасан. Үг, тайлбар, жишээний агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эшлэл: Batsuren, K., Ganbold, A., Chagnaa, A., Giunchiglia, F. Building The Mongolian WordNet. Proceedings of the 10th Global WordNet Conference (GWC), p. 238, 2019.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

English Wiktionary — Mongolian entries (Kaikki.org) — © English Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: English Wiktionary contributors, Tatu Ylonen (wiktextract).

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Англи утгыг (зөвхөн хувилал заасан утгуудыг хасаж, давхардлыг арилгаж), дуудлагын IPA, монгол бичгийн хэлбэр, үгийн гарал, нэрийн тийн ялгалын хүснэгтийг авсан. Орчуулж, дахин бичээгүй.

Эшлэл: Tatu Ylonen. Wiktextract: Wiktionary as Machine-Readable Structured Data. Proceedings of LREC 2022, pp. 1317–1325.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Тийн ялгал, хувирлын хүснэгт: дүрмээр үүсгэсэн хэлбэр бүрийг Б. Батмөнхийн mn_MN зөв бичгийн толь-оор (Ц. Дамдинсүрэн нарын «Монгол үсгийн дүрмийн толь»-д үндэслэсэн, LPPL 1.3) шалгаж, зөвхөн толинд байгаа хэлбэрийг харуулна.

Энэ хуудасны өгөгдөл: дээрх эх сурвалжаас үүсгэсэн тул мөн адил CC BY-SA 4.0 лицензтэй, нэмэлт хязгаарлалтгүйгээр нээлттэй байна. Боловсруулсан өгөгдлийг /data/dict/ хаягаас чөлөөтэй татаж авч болно.