Үндсэн хэсэг рүү шилжих
keyboard.mn

улирал

нэр үг

Зөв бичгийн дүрмийн толинд бүртгэлтэй

Тайлбар

нэр үг
  1. 1.
    Хавар, зун, намар, өвөл буюу жилийн арван хоёр сарыг гурав гурваар хуваасан нь
  2. 2.
    Уур амьсгал
  3. 3.
    Оюутан сурагчдын хичээллэх үе, семестр

Тийн ялгал

Нэрлэхийн тийнулирал
Харьяалахын тийнулирлын
Заахын тийнулирлыг
Өгөх орших тийнулиралд
Гарахын тийнулирлаас
Үйлдэхийн тийнулирлаар
Хамтрахын тийнулиралтай
Чиглэхийн тийнулирал луу
Олон тооулирлууд

Дүрмээр үүсгэж, зөв бичгийн дүрмийн толиор шалгасан. Толинд олдоогүй хэлбэрийг «—» гэж үлдээсэн.

Нийлмэл үг

  • дөрвөн улирал — хавар, зун, намар, өвөл

  • хаврын улирал — сарны зурхайн ёсны нэг, хоёр, гуравдугаар сар

  • зуны улирал — сарны зурхайн ёсны дөрөв, тав, зургадугаар сар

  • намрын улирал — халуун харьж, сэрүү орох цаг үе буюу сарны зурхайн ёсны долоо, найм, есдүгээр сар

  • өвлийн улирал — сарны зурхайн ёсны арав, арван нэг, арван хоёрдугаар сар

  • аргын улирал — нарны явдлыг баримталсан өрнө зүгийн зурхайн он тоолол, аргын тоолол

  • билгийн улирал — сарны явдлыг баримталсан дорно зүгийн зурхайн он тоолол, билгийн тоолол

  • улирал бүр — гурван сар тутам

  • улирал бодогч түшмэл — хуучир. - жилийн тухайн улиралд болох од зүйн бүх үзэгдлийг бодож гаргах ажил эрхэлсэн хүн

  • улирлаар гэсдэг давхарга — жилийн дулааны улиралд гэсч доод хэсэг нь олон жил хөлдүү цэвдэг байдаг хөрсний давхарга

  • улирлаар хөлддөг давхарга — жилийн хүйтэн улиралд хөлддөг хөрсний давхарга юмуу уулын чулуулаг

  • улирлын ажил — байгаль цаг уурын нөхцлөөс шалтгаалан жилд найман сараас дээшгүй хугацаагаар ажиллах ажил

  • улирлын ажилчин — тодорхой хугацаанд буюу тодорхой улиралд ажил хийдэг хүн

  • дулааны улирал — дулаан цаг үе

  • сэрүүн улирал — хавар, намрын цаг үе

  • хүйтний улирал — хүйтэн уур амьсгалтай цаг үе

  • улиралд дасгах — тухайн уур амьсгалд нь дасгах

  • нэгдүгээр улирал — хичээлийн жилийн нэгдүгээр үе

  • улирлын шалгалт — оюутан сурагчдын хичээлийн улирлын эцэст өгдөг шалгалт

  • улирлын амралт — хичээллэх үе дуусах бүрд амрах амралт

Хэлц үг

  • Улирал буумагц шар алтны өнгө хувьсана

  • Цагаа ирмэгц хөх төмөр гэрэлтэн үзэгдэнэ

  • Улирал муудахад

  • Ууль хүртэл дарлах

  • Цаг нь болоход цагаан дамар өөрөө хэлбэлзэнэ

  • Улирал буурахад улаан алтыг зүлгэвч зэвэрнэ

Зүйр цэцэн үг

  • Улирал муудахад ууль хүртэл дарлах

  • Улирлын аясыг ургамал дагадаг

  • Элгийн (газрын) аясыг урсгал дагадаг

Хоршоо үг

  • цаг улирал — а.хүйтэн халуунаар нь хуваасан цаг мөчлөг; б.уур амьсгал

Илүү дэлгэрэнгүй тайлбарыг Монгол хэлний их тайлбар толь (mongoltoli.mn)-оос харна уу.

Өгөгдлийн эх сурвалж

Викитоль — Mongolian Wiktionary — © Mongolian Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Mongolian Wiktionary contributors.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: 2026-09-01-ний өгөгдлийн сангаас хуудас бүрийн «Монголоор» хэсгийг авч, вики тэмдэглэгээг арилгаж, товчилсон тэмдэглэгээг дэлгэсэн (шилж → шилжсэн утга). Тайлбар, нийлмэл үг, хэлц, зүйр үг, хоршоо үг, эсрэг үг, товчилсон үгийг толгой үг бүрийн дор цэгцэлсэн. Тайлбарын агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

The Mongolian WordNet (MonWN) — © The Mongolian WordNet authors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Altangerel Chagnaa, Amarsanaa Ganbold, Khuyagbaatar Batsuren, Oyundari Nyamdavaa, Zoljargal Munkhjargal, Erdenebileg Batbaatar.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Эх өгөгдлийг хайлтад тохируулан дахин бүтэцчилсэн — утга бүрийг synset-ээр нь цэгцэлж, ойролцоо үгсийг эрэмбэлж, үсгээр хуваасан. Үг, тайлбар, жишээний агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эшлэл: Batsuren, K., Ganbold, A., Chagnaa, A., Giunchiglia, F. Building The Mongolian WordNet. Proceedings of the 10th Global WordNet Conference (GWC), p. 238, 2019.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

English Wiktionary — Mongolian entries (Kaikki.org) — © English Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: English Wiktionary contributors, Tatu Ylonen (wiktextract).

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Англи утгыг (зөвхөн хувилал заасан утгуудыг хасаж, давхардлыг арилгаж), дуудлагын IPA, монгол бичгийн хэлбэр, үгийн гарал, нэрийн тийн ялгалын хүснэгтийг авсан. Орчуулж, дахин бичээгүй.

Эшлэл: Tatu Ylonen. Wiktextract: Wiktionary as Machine-Readable Structured Data. Proceedings of LREC 2022, pp. 1317–1325.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Тийн ялгал, хувирлын хүснэгт: дүрмээр үүсгэсэн хэлбэр бүрийг Б. Батмөнхийн mn_MN зөв бичгийн толь-оор (Ц. Дамдинсүрэн нарын «Монгол үсгийн дүрмийн толь»-д үндэслэсэн, LPPL 1.3) шалгаж, зөвхөн толинд байгаа хэлбэрийг харуулна.

Энэ хуудасны өгөгдөл: дээрх эх сурвалжаас үүсгэсэн тул мөн адил CC BY-SA 4.0 лицензтэй, нэмэлт хязгаарлалтгүйгээр нээлттэй байна. Боловсруулсан өгөгдлийг /data/dict/ хаягаас чөлөөтэй татаж авч болно.