хадуур

нэр үг/xatʊr/

Зөв бичгийн дүрмийн толинд бүртгэлтэй

ᠬᠠᠳᠤᠭᠤᠷ

Тайлбар

нэр үг

1.
Байгалийн болон таримал ургамлыг хадах хэрэгсэл

Англи утга

нэр үгsickle

Тийн ялгал

Нэрлэхийн тийн	хадуур
Харьяалахын тийн	хадуурын
Заахын тийн	хадуурыг
Өгөх орших тийн	хадуурд
Гарахын тийн	хадуураас
Үйлдэхийн тийн	хадуураар
Хамтрахын тийн	хадууртай
Чиглэхийн тийн	хадуур луу
Олон тоо	хадуурууд

Дүрмээр үүсгэж, зөв бичгийн дүрмийн толиор шалгасан. Толинд олдоогүй хэлбэрийг «—» гэж үлдээсэн.

Нийлмэл үг

хадуур нийлэх — хадуураа ирлэх
хадуурын иш — хадуурын ишинд суулгасан урт мод
гар хадуур — гараар өвс хадах хэрэгсэл, шимээсэг
тракторын хадуур — дугуйт тракторт угсарч ажиллуулах хадлангийн хэрэгсэл
хадуур ирлэх — хадуурын өвс хадах хэсэг буюу төмрийг иртэй болгох
хадуур ус — монголчуудын уламжлалт тариаланд тариа толгойлж “усан идээтэй” болж ирэх үе, түрүү уснаас хорин нэг хоногийн дараах усалгаа

Хэлц үг

Хадлан өвсийг хэрэгтэй гэхээс
Хадуур зэвсгээ сайн зэх

Хоршоо үг

алх хадуур — юмыг дэлдэх болон өвс ногоо хадах багаж
хадуур тармуур — өвс ургамлын хадах болон хадсаны дараа хамах хэрэгсэл

Үгийн гарал

From Proto-Mongolic *kaduxur, compare Buryat хажуур (xažuur), Dongxiang ghadu, Mongghul ghadir. Equivalent to хадах (xadax, “to reap, to mow, to nail down”) + -уур (-uur).

Илүү дэлгэрэнгүй тайлбарыг Монгол хэлний их тайлбар толь (mongoltoli.mn)-оос харна уу.

Өгөгдлийн эх сурвалж

Викитоль — Mongolian Wiktionary — © Mongolian Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Mongolian Wiktionary contributors.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: 2026-09-01-ний өгөгдлийн сангаас хуудас бүрийн «Монголоор» хэсгийг авч, вики тэмдэглэгээг арилгаж, товчилсон тэмдэглэгээг дэлгэсэн (шилж → шилжсэн утга). Тайлбар, нийлмэл үг, хэлц, зүйр үг, хоршоо үг, эсрэг үг, товчилсон үгийг толгой үг бүрийн дор цэгцэлсэн. Тайлбарын агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Зохиогчид: Altangerel Chagnaa, Amarsanaa Ganbold, Khuyagbaatar Batsuren, Oyundari Nyamdavaa, Zoljargal Munkhjargal, Erdenebileg Batbaatar.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Эх өгөгдлийг хайлтад тохируулан дахин бүтэцчилсэн — утга бүрийг synset-ээр нь цэгцэлж, ойролцоо үгсийг эрэмбэлж, үсгээр хуваасан. Үг, тайлбар, жишээний агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эшлэл: Batsuren, K., Ganbold, A., Chagnaa, A., Giunchiglia, F. Building The Mongolian WordNet. Proceedings of the 10th Global WordNet Conference (GWC), p. 238, 2019.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

English Wiktionary — Mongolian entries (Kaikki.org) — © English Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: English Wiktionary contributors, Tatu Ylonen (wiktextract).

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Англи утгыг (зөвхөн хувилал заасан утгуудыг хасаж, давхардлыг арилгаж), дуудлагын IPA, монгол бичгийн хэлбэр, үгийн гарал, нэрийн тийн ялгалын хүснэгтийг авсан. Орчуулж, дахин бичээгүй.

Эшлэл: Tatu Ylonen. Wiktextract: Wiktionary as Machine-Readable Structured Data. Proceedings of LREC 2022, pp. 1317–1325.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Тийн ялгал, хувирлын хүснэгт: дүрмээр үүсгэсэн хэлбэр бүрийг Б. Батмөнхийн mn_MN зөв бичгийн толь-оор (Ц. Дамдинсүрэн нарын «Монгол үсгийн дүрмийн толь»-д үндэслэсэн, LPPL 1.3) шалгаж, зөвхөн толинд байгаа хэлбэрийг харуулна.

Энэ хуудасны өгөгдөл: дээрх эх сурвалжаас үүсгэсэн тул мөн адил CC BY-SA 4.0 лицензтэй, нэмэлт хязгаарлалтгүйгээр нээлттэй байна. Боловсруулсан өгөгдлийг /data/dict/ хаягаас чөлөөтэй татаж авч болно.