хайлах

үйл үг

Зөв бичгийн дүрмийн толинд бүртгэлтэй

Тайлбар

Iүйл үг

1.
Бодос, эрдэс махбод халууны илчинд шингэн болох, мөн тэдгээрийг халууны илчээр шингэн болгох
2.
шилжсэн утгаМорь малын эдэлгээ, туувар нь хэтэрснээс намрын тосон таргаа алдах.

IIүйл үг

1.
Бодос юмны шингэнд уусах, мөн уусгах
2.
шилжсэн утгаСэтгэл уярах
3.
хүндэтгэлНас барсан хүнийг шатааж оршуулах.

IIIүйл үг

1.
Үлгэр туулийг аялгуулан дуулах, ярих.

IVүйл үг

1.
Уйлах

Үйл үгийн хувирал

Үйлдэх нэр (-х)	хайлах
Одоо ирээдүй цаг (-на)	хайлна
Өнгөрсөн цаг (-лаа)	хайллаа
Өнгөрсөн цаг (-в)	хайлав
Өнгөрсөн цаг (-жээ)	хайлжээ
Үйлдсэн нэр (-сан)	хайлсан
Хэвшсэн нэр (-даг)	хайлдаг
Холбох нөхцөл (-ж)	хайлж
Урьдчилах нөхцөл (-аад)	хайлаад
Болзох нөхцөл (-вал)	хайлбал
Хүсэх (-маар)	хайлмаар
Захирах (-аарай)	хайлаарай
Үгүйсгэх (-хгүй)	хайлахгүй

Дүрмээр үүсгэж, зөв бичгийн дүрмийн толиор шалгасан. Толинд олдоогүй хэлбэрийг «—» гэж үлдээсэн.

Нийлмэл үг

хайлах температур — тухайн даралтад байгаа бодос талст төлөвөөс шингэн төлөвт шилжих температур
усанд давс хайлах — усанд давс уусах
цайнд чихэр хайлах — цайнд чихэр уусах
сэтгэл хайлах — сэтгэл ихэд уярах

Хэлц үг

хайлсан тугалга шиг — маш эелдэг зөөлөн зантай, сайхан ааштай
цөс хайлах — ихэд айх
эмээл дээр амиа хайлах — морь унаж нэг насыг өнгөрөөх
хайлсан тугалга шиг бөмбөрөх — эрх дураараа байх
Насангийн сэтгэлд наран ургаж, бөхчүүдийн гар хурууны үзүүрт хайлсан тугалга шиг бөмбөрөн гүйх боллоо (Д.Цэдэв, Улаан хамбан зодогт буюу тавын даваа).
↑ цөс хайлах
↑ эмээл дээр амиа хайлах

Хоршоо үг

уйлах хайлах — асгартал нулимс унаган гомдоллох

Илүү дэлгэрэнгүй тайлбарыг Монгол хэлний их тайлбар толь (mongoltoli.mn)-оос харна уу.

Өгөгдлийн эх сурвалж

Викитоль — Mongolian Wiktionary — © Mongolian Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Mongolian Wiktionary contributors.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: 2026-09-01-ний өгөгдлийн сангаас хуудас бүрийн «Монголоор» хэсгийг авч, вики тэмдэглэгээг арилгаж, товчилсон тэмдэглэгээг дэлгэсэн (шилж → шилжсэн утга). Тайлбар, нийлмэл үг, хэлц, зүйр үг, хоршоо үг, эсрэг үг, товчилсон үгийг толгой үг бүрийн дор цэгцэлсэн. Тайлбарын агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Зохиогчид: Altangerel Chagnaa, Amarsanaa Ganbold, Khuyagbaatar Batsuren, Oyundari Nyamdavaa, Zoljargal Munkhjargal, Erdenebileg Batbaatar.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Эх өгөгдлийг хайлтад тохируулан дахин бүтэцчилсэн — утга бүрийг synset-ээр нь цэгцэлж, ойролцоо үгсийг эрэмбэлж, үсгээр хуваасан. Үг, тайлбар, жишээний агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эшлэл: Batsuren, K., Ganbold, A., Chagnaa, A., Giunchiglia, F. Building The Mongolian WordNet. Proceedings of the 10th Global WordNet Conference (GWC), p. 238, 2019.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

English Wiktionary — Mongolian entries (Kaikki.org) — © English Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: English Wiktionary contributors, Tatu Ylonen (wiktextract).

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Англи утгыг (зөвхөн хувилал заасан утгуудыг хасаж, давхардлыг арилгаж), дуудлагын IPA, монгол бичгийн хэлбэр, үгийн гарал, нэрийн тийн ялгалын хүснэгтийг авсан. Орчуулж, дахин бичээгүй.

Эшлэл: Tatu Ylonen. Wiktextract: Wiktionary as Machine-Readable Structured Data. Proceedings of LREC 2022, pp. 1317–1325.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Тийн ялгал, хувирлын хүснэгт: дүрмээр үүсгэсэн хэлбэр бүрийг Б. Батмөнхийн mn_MN зөв бичгийн толь-оор (Ц. Дамдинсүрэн нарын «Монгол үсгийн дүрмийн толь»-д үндэслэсэн, LPPL 1.3) шалгаж, зөвхөн толинд байгаа хэлбэрийг харуулна.

Энэ хуудасны өгөгдөл: дээрх эх сурвалжаас үүсгэсэн тул мөн адил CC BY-SA 4.0 лицензтэй, нэмэлт хязгаарлалтгүйгээр нээлттэй байна. Боловсруулсан өгөгдлийг /data/dict/ хаягаас чөлөөтэй татаж авч болно.