Үндсэн хэсэг рүү шилжих
keyboard.mn

хайр

нэр үг/χæːr/

Зөв бичгийн дүрмийн толинд бүртгэлтэй

Тайлбар

нэр үг
  1. 1.
    Дотночлох сэтгэл, хайрлах сэтгэл
  2. 2.
    Өршөөл, хишиг, дээрхийн энэрэл, тус
IIнэр үг
  1. 1.
    яриаЖижиг чулуу, голын чулуу
IIIнэр үг
  1. 1.
    хайр хавтаст мэлхий амьт. (хоёр метр том биетэй, халуун орны мөлхөгч амьтан).

Ойролцоо үг

халуун сэтгэлхайр сэтгэл

Англи утга

  • нэр үгlove; pity, sympathy; mercy

Тийн ялгал

Нэрлэхийн тийнхайр
Харьяалахын тийнхайрын
Заахын тийнхайрыг
Өгөх орших тийнхайрд
Гарахын тийнхайраас
Үйлдэхийн тийнхайраар
Хамтрахын тийнхайртай
Чиглэхийн тийнхайр луу
Олон тоохайрууд

Дүрмээр үүсгэж, зөв бичгийн дүрмийн толиор шалгасан. Толинд олдоогүй хэлбэрийг «—» гэж үлдээсэн.

Нийлмэл үг

  • хайр булаах — дур татах, хайрлах сэтгэлийг машид төрүүлэх

  • хайр зарлах — а.хайртайгаа хэлэх, хайр сэтгэлээ илчлэх; б.этгээд. ажил хэргээ бүтээхийн тулд бусдыг дотночлон гуйх, тал засах

  • хайр хүрэх — дотнолох сэтгэл төрөх

  • хайрын сэтгэл — янагийн сэтгэл, дотнын сэтгэл

  • халуун хайр — маш дотно сэтгэл

  • эхийн хайр — эхийн энэрэл, өрөвч сэтгэл

  • дээрхийн хайр — дээрхийн хишиг

  • төрийн хайр — төрийн халамж, төрийн энэрэл

  • голын хайр — голын хайрга чулуу

Хэлц үг

  • Хаврын хахирт малаа

  • Хайр дурлалд үнэнээ

  • Хад чулууг хөдөлгөдөг нь үер ус хоёр

  • Хайр дурлалыг булаадаг нь янаг дурлал хоёр

  • Хайл ахадвал үер болно

  • Хайр ахадвал харам болно

  • Хайр байвал халамж байдаг

  • Халамж байвал хайр байдаг

  • Хайр нь дотроо

  • Хал нь гаднаа

  • Хайр ихэдвэл хар ихэднэ

  • Хүсэл ихэдвэл хясал ихэднэ

  • Хайр нь бага бол

  • Эх эцэг ч гомдолтой

  • Хайр чулуу хагарвал хад болоход бэрх

  • Хайран нэрээ алдвал хүнд олоход бэрх

  • Хайр чулуу эхт

  • Хатан төмөр эцэгт

  • Хайр элсийг нүхэлж болохгүй

  • Хар усыг өрөмдөж болохгүй

  • Халуун гэгч өнгө биш чанар

  • Хайр гэгч шунал биш сэтгэл

  • Хань ханьдаа

  • Хайр элсэндээ

  • Хор нь бага бол шар оготно ч нүдэнд дулаахан

  • Хайр нь бага бол ихэр хүйстэн ч нүдэнд жихүүн

  • Элс болж хийсэхээр эрэг болж ивэр

  • Хайр болж хийсэхээр хад болж хагар

  • Эрэг болоод эмтэрснээс

  • Элс болоод хийссэн нь дээр

  • Хад болоод хагарснаас

  • Хайр болоод таларсан нь дээр

Зүйр цэцэн үг

  • Хайраа дотроо

  • Халаа гаднаа

Хоршоо үг

  • хайр дур — хайрлах хүсэл санаа

  • хайр дурлал — янаг амрагийн дотночлох сэтгэл

  • хайр сэтгэл — дурлан, хайрлах сэтгэл

  • хайр энэрэл — өрөвдөн хайрлах сэтгэл

  • хайр элбэрэл — эцэг эх, төрөл садан, үр хүүхдээ хүндэтгэн хайрлах, дотносох сэтгэл

  • хайр хишиг — хайр өршөөл

  • хайр хүндэтгэл — хүнийг энэрэн хүндлэх явдал

  • хайр/хайр өршөөл — а.ихэс дээдсээс хүртээх хайр ивээл; б.дээд байгууллагаас олгосон шагнал

  • хайр талархал — ач тус хүргэсэн хүнд машид баярлан бахдах сэтгэл

  • хайр гам — эд юмыг ариглах, гамнах сэтгэл

  • хайр гамгүй — ариглах гамнах сэтгэлгүй

  • хайр найр — өршөөл энэрэл

  • хайр найргүй — өршөөл энэрэлгүй

  • хайр чулуу — жижиг чулуу

Үгийн гарал

From Proto-Mongolic *kaïra a variant of *kaïran (“mercy”) found in Central Mongolic languages, thus a doublet of хайран (xajran, “poor”, interjection). Compare East Yugur xairan, Kalmyk хәәр (xäär). Compare typologically Russian жале́ть (žalétʹ), жа́лобный (žálobnyj), жа́лкий (žálkij) related to жа́ловать (žálovatʹ); Russian ми́ловать (mílovatʹ), ми́лостыня (mílostynja) related to ми́лый (mílyj), милова́ться (milovátʹsja).

Илүү дэлгэрэнгүй тайлбарыг Монгол хэлний их тайлбар толь (mongoltoli.mn)-оос харна уу.

Өгөгдлийн эх сурвалж

Викитоль — Mongolian Wiktionary — © Mongolian Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Mongolian Wiktionary contributors.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: 2026-09-01-ний өгөгдлийн сангаас хуудас бүрийн «Монголоор» хэсгийг авч, вики тэмдэглэгээг арилгаж, товчилсон тэмдэглэгээг дэлгэсэн (шилж → шилжсэн утга). Тайлбар, нийлмэл үг, хэлц, зүйр үг, хоршоо үг, эсрэг үг, товчилсон үгийг толгой үг бүрийн дор цэгцэлсэн. Тайлбарын агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

The Mongolian WordNet (MonWN) — © The Mongolian WordNet authors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Altangerel Chagnaa, Amarsanaa Ganbold, Khuyagbaatar Batsuren, Oyundari Nyamdavaa, Zoljargal Munkhjargal, Erdenebileg Batbaatar.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Эх өгөгдлийг хайлтад тохируулан дахин бүтэцчилсэн — утга бүрийг synset-ээр нь цэгцэлж, ойролцоо үгсийг эрэмбэлж, үсгээр хуваасан. Үг, тайлбар, жишээний агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эшлэл: Batsuren, K., Ganbold, A., Chagnaa, A., Giunchiglia, F. Building The Mongolian WordNet. Proceedings of the 10th Global WordNet Conference (GWC), p. 238, 2019.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

English Wiktionary — Mongolian entries (Kaikki.org) — © English Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: English Wiktionary contributors, Tatu Ylonen (wiktextract).

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Англи утгыг (зөвхөн хувилал заасан утгуудыг хасаж, давхардлыг арилгаж), дуудлагын IPA, монгол бичгийн хэлбэр, үгийн гарал, нэрийн тийн ялгалын хүснэгтийг авсан. Орчуулж, дахин бичээгүй.

Эшлэл: Tatu Ylonen. Wiktextract: Wiktionary as Machine-Readable Structured Data. Proceedings of LREC 2022, pp. 1317–1325.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Тийн ялгал, хувирлын хүснэгт: дүрмээр үүсгэсэн хэлбэр бүрийг Б. Батмөнхийн mn_MN зөв бичгийн толь-оор (Ц. Дамдинсүрэн нарын «Монгол үсгийн дүрмийн толь»-д үндэслэсэн, LPPL 1.3) шалгаж, зөвхөн толинд байгаа хэлбэрийг харуулна.

Энэ хуудасны өгөгдөл: дээрх эх сурвалжаас үүсгэсэн тул мөн адил CC BY-SA 4.0 лицензтэй, нэмэлт хязгаарлалтгүйгээр нээлттэй байна. Боловсруулсан өгөгдлийг /data/dict/ хаягаас чөлөөтэй татаж авч болно.