Үндсэн хэсэг рүү шилжих

хоол

нэр үг/xɔːɮ/

Зөв бичгийн дүрмийн толинд бүртгэлтэй

Тайлбар

нэр үг
  1. 1.
    Идэх тэжээлийн зүйл
  2. 2.
    шилжсэн утгаХүн, мал амьтныг хараах үг
  3. 3.
    шилжсэн утгаБусдын ашиг завшаан болох

Ойролцоо үг

Англи утга

  • нэр үгfood, course, dish, meal, cuisine

Тийн ялгал

Нэрлэхийн тийнхоол
Харьяалахын тийнхоолны
Заахын тийнхоолыг
Өгөх орших тийнхоолонд
Гарахын тийнхоолноос
Үйлдэхийн тийнхоолоор
Хамтрахын тийнхоолтой
Чиглэхийн тийнхоол луу
Олон тоохоолнууд

Дүрмээр үүсгэж, зөв бичгийн дүрмийн толиор шалгасан. Толинд олдоогүй хэлбэрийг «—» гэж үлдээсэн.

Нийлмэл үг

  • хоол боловсруулах эрхтэн — биезүй. - хүн, амьтны идэш тэжээлийг боловсруулахад оролцдог бүхий л эрхтний цогц

  • хоол засал — эмнэл. - уураг, өөх тос, нүүрс усны найрлагын хувьд хүний биеийн хэрэгцээг хангаж чадах, амин дэм ихтэй хоолыг өвчтөний биеийн байдалд тохируулан эмчилгээнд хэрэглэх

  • хоол муутай — а.шим тэжээл муутай; б.хоол олигтой идээгүй; в.хоолоор дутмаг

  • хоолонд орох — хоол иддэг болох, өвчтөн буюу нялх хүүхэд хоол иддэг болох

  • хоол сайтай — а.шим тэжээл сайтай; б.хоол сайн идсэн; в.идэш тэжээл элбэг

  • хоол тавих — хоолноос үлдээж хадгалах

  • хоол хийх — а.хоол боловсруулан үйлдэх; б.ялихгүй юм идээд хоолшиж чадах

  • хоол унднаас гарах — а.хоолноос гарах; б.санаа сэтгэл ихэд зовж энэлэх

  • хоол шингэх — хоол зажлахаас эхлээд химийн урвалд орох, шим тэжээл нь биед шимэгдэж шингэх, идсэнээс ялгарч гарсан хэрэгцээгүй зүйл бие махбодоос гадагшлах үйл явц

  • хоол шингээх эрхтэн — хоол болвсруулахад оролцдог олон эрхтний ерөнхий нэр

  • хоолны холио — хоолонд хийх махнаас бусад гурил, ногоо, будаа зэрэг зүйлс

  • хоолны худалдаа — хоол хийж худалдах газар

  • хоолноос гарах — дур больж үл идэх

  • хоолонд муу — а.хоол бага иддэг, хоолоо шингээхдээ муу; б.идэх сонирхол бага

  • хоолонд сайн — а.хоол их иддэг; б.идэх дуртай

  • бор хоол — а.өөхгүй махан хоол; б.сүүнээс бусад хоол

  • будаатай хоол — будаа голлосон идэш хоол

  • махтай хоол — мах голлосон идэш хоол

  • үдийн хоол — үдэд идэх хоол тэжээлийн зүйл

  • цагаан хоол — а.мах оролцоогүй хоол; б.биеийн эрүүл мэндэд тохируулан өгөх сувиллын хоол

  • цагаан хоолны гуанз — сувиллын хоолны гуанз

  • хуурай хоол — шөлгүй хоол

  • хоолны эзэн — ёгт. - хүүхэн хэл

  • хоолны сав — а.хоол хийх сав суулга, үхэг; б.шилж. ховдог, хоол их иддэг; в.шилж. ажилд муу хүнийг хараах үг

  • хоолны тулам — шоодсон. - хоолны сав

  • чонын хоол болмор — хараал. - мал, амьтныг хараах үг

Хэлц үг

  • хоолны эзэн — а.ажил хөдөлмөр хийх чадваргүй; б.залхуу хойрго

  • нойр хоолоо хасах — ямар нэгэн зүйлийг хийж бүтээхийн төлөө идэх унтахаа умартан зүтгэх

  • нойр хоолоо мартах — нойр хоолоо хасах

  • хоол буудах — айлын хоол хийж байх үеийг зориуд тааруулах

  • хоол гуйх — гутлын ул ханзрах

  • хоол эргүүлэх — хоол буудах

  • хоолонд сагах — хөрөнгөө чинээ ихтэйдээ сагсуурах

  • хоол хороох — а.хамт байх ёсгүй атал хамт амьдарч, толгой хорогдох; б.ёс зүйг зөрчин бусдын юмнаас хэрэглэх

  • хүний хоол болох — хүнд ашиглуулах, хүний ашиг завшаан болох

  • хоол болгох — ашиглах, хэрэглэх

    Хамгийн сүүлд ирэхдээ муу эгчийн чинь хураасан буянаар танай Солир гараа угааж дууслаа. Тэнэг толгойлсон ганц хүү чинь үхээгүй бол ядаж идэж уух гээд хүрээд ирмээр юм. Ял янханд орсон юм байлгүй. Би амьд байсан цагтаа тэр хэдэн малыг танайхны хоол болгохгүй гэж зүхээд явлаа (Б.Дариймаа, Шар хондын намаржаа).

  • хоол болтол шийр зугаа — гол зүйлийг хүлээн бачимдаж байхаар сатааруулах, цаг нөгцөөх зүйл хийх

    Хоол болтол шийр зугаа гэж Григорий нэг шил дарс авч өгөөд хэлэв (Б.Өлзийсүрэн, Замын хүзүү).

  • хоолны сав/хоолны тулам — ажилд муу хүнийг хараах үг

    Шарав ах чинь намайг нэг хоолны сав нэмэгдлээ гэж илүү үзэхгүй байгаа даа (Ч.Ойдов, Алиа Тогмид).

    Ууж идэхдээ уургын морь, урагшаа гишгэхдээ ургаа хад шиг хоолны тулмаар яах юм бэ! Яваг, яваг! (Ч.Лхамсүрэн, Жаахан Дулмаа).

  • ↑ аз үгүйд айл нэг зоог, хурал нэг хоол

  • ↑ нойр хоолоо мартах

  • ↑ нойр хоолоо хасах

  • ↑ загасны хоол болох

  • ↑ хүний хоол болох

  • ↑ чонын хоол болмоор

  • Мал гэвэл ганц нүдтэй

  • Хоол гэвэл хоёр нүдтэй

  • Мал гэвэл магнайгаа барина

  • Мах гэвэл хутгаа билүүднэ

  • Хонь гэвэл хойшоо сууна

  • Хоол гэвэл шүлсээ гоожуулна

  • Мөнгө нь ихэдвэл

  • Хоол нь гашилдаг

  • Хонио өсгөх хороог нь барих яршиг

  • Хоол идэх төхөөрөх нь яршиг

  • Хонио хариулахад хоёулаа болоосой

  • Хоол идэхэд ганцаараа болоосой

  • Хонь харвал хормой тосодно

  • Хоол харвал уруул тосодно

  • Хоол болтол

  • Шийр зугаа

  • Хоол гэвэл хонгис гэнэ

  • Үйл гэвэл үрчис хийнэ

  • Хоол ид гэдэг хүний ёс

  • Өгснийг иддэг нохойн ёс

  • Хоол идсэн хүн сувч болдог

  • Хонь хариулсан хүн зүсч болдог

  • … болон өөр 20

Зүйр цэцэн үг

  • Хоол биш хор

  • Тус биш ус болох

  • Хоол гэхээр ховхос хийх

  • Мал гэхээр матигас хийх

  • Хоол бодохоор холыг бод

  • Хоол болтол шийр зугаа

Хоршоо үг

  • хоол тэжээл — хоол хүнс

  • хоол унд — идэх, уух юм

  • хоол хош — идэх юм, хоол болох юм

  • хоол хүнс — а.хүний өдөр тутмын идэш уушны зүйл; б.аян, жинд зам зуураа идэхээр бэлдсэн зүйл

  • өл хоол — хоол хүнс

Илүү дэлгэрэнгүй тайлбарыг Монгол хэлний их тайлбар толь (mongoltoli.mn)-оос харна уу.

Өгөгдлийн эх сурвалж

Викитоль — Mongolian Wiktionary — © Mongolian Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Mongolian Wiktionary contributors.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: 2026-09-01-ний өгөгдлийн сангаас хуудас бүрийн «Монголоор» хэсгийг авч, вики тэмдэглэгээг арилгаж, товчилсон тэмдэглэгээг дэлгэсэн (шилж → шилжсэн утга). Тайлбар, нийлмэл үг, хэлц, зүйр үг, хоршоо үг, эсрэг үг, товчилсон үгийг толгой үг бүрийн дор цэгцэлсэн. Тайлбарын агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

The Mongolian WordNet (MonWN) — © The Mongolian WordNet authors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Altangerel Chagnaa, Amarsanaa Ganbold, Khuyagbaatar Batsuren, Oyundari Nyamdavaa, Zoljargal Munkhjargal, Erdenebileg Batbaatar.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Эх өгөгдлийг хайлтад тохируулан дахин бүтэцчилсэн — утга бүрийг synset-ээр нь цэгцэлж, ойролцоо үгсийг эрэмбэлж, үсгээр хуваасан. Үг, тайлбар, жишээний агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эшлэл: Batsuren, K., Ganbold, A., Chagnaa, A., Giunchiglia, F. Building The Mongolian WordNet. Proceedings of the 10th Global WordNet Conference (GWC), p. 238, 2019.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

English Wiktionary — Mongolian entries (Kaikki.org) — © English Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: English Wiktionary contributors, Tatu Ylonen (wiktextract).

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Англи утгыг (зөвхөн хувилал заасан утгуудыг хасаж, давхардлыг арилгаж), дуудлагын IPA, монгол бичгийн хэлбэр, үгийн гарал, нэрийн тийн ялгалын хүснэгтийг авсан. Орчуулж, дахин бичээгүй.

Эшлэл: Tatu Ylonen. Wiktextract: Wiktionary as Machine-Readable Structured Data. Proceedings of LREC 2022, pp. 1317–1325.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Тийн ялгал, хувирлын хүснэгт: дүрмээр үүсгэсэн хэлбэр бүрийг Б. Батмөнхийн mn_MN зөв бичгийн толь-оор (Ц. Дамдинсүрэн нарын «Монгол үсгийн дүрмийн толь»-д үндэслэсэн, LPPL 1.3) шалгаж, зөвхөн толинд байгаа хэлбэрийг харуулна.

Энэ хуудасны өгөгдөл: дээрх эх сурвалжаас үүсгэсэн тул мөн адил CC BY-SA 4.0 лицензтэй, нэмэлт хязгаарлалтгүйгээр нээлттэй байна. Боловсруулсан өгөгдлийг /data/dict/ хаягаас чөлөөтэй татаж авч болно.