шир

нэр үг

Зөв бичгийн дүрмийн толинд бүртгэлтэй

Тайлбар

Iнэр үг

1.
Үхэр, адуу, тэмээ, тураг гөрөөс зэргийн арьс
2.
Ширээр хийсэн юм

IIнэр үг

1.
Шороон будаг;
2.
Модон сав хэрэглэлд түрхэж өнгө гаргах маажин мэт нэгэн зүйл тусгай будаг.

IIIнэр үг

1.
өр шир хорш. (бусдад өгөх ёстой зүйл)

IVнэр үг

1.
шир шир чимээ. (дуу чимээ дуурайх үг), шир шир хийх (бороо орох, цасан дээр гишгэх зэрэгт шир шир гэсэн дуу чимээ гарах), шир шир хийн зулгаах (морь мал өвс ногоог шир шир хийсэн чимээ гарган зулгаах) шир шор хийх (салхинд модны навчис, өвсний толгой зэргийн дуугарах дуу чимээ).

Англи утга

нэр үгleather, hide, skin, rawhide

Тийн ялгал

Нэрлэхийн тийн	шир
Харьяалахын тийн	ширийн
Заахын тийн	ширийг
Өгөх орших тийн	ширд
Гарахын тийн	ширээс
Үйлдэхийн тийн	ширээр
Хамтрахын тийн	ширтэй
Чиглэхийн тийн	шир лүү
Олон тоо	ширүүд

Дүрмээр үүсгэж, зөв бичгийн дүрмийн толиор шалгасан. Толинд олдоогүй хэлбэрийг «—» гэж үлдээсэн.

Нийлмэл үг

адууны шир — адууны арьс
үхрийн шир — үхрийн арьс
арьс ширний үйлдвэр — арьс шир боловсруулах үйлдвэр
ширэн гутал — ширээр хийсэн гутал
ширэн татлага — ширээр хийсэн татлага
ширэн уут — ширээр хийсэн уут
ширэн цүнх — ширээр хийсэн цүнх
өр ширтэй байх — бусдад өглөгтэй байх
өр ширтэй хүн — өглөг, өртэй хүн

Хэлц үг

ширэн нүүр гаргах — ичих зовохыг мэдэхгүй байх
өр алдсан хятад шиг — сэтгэлээр унаж, бодлогшрон гиеүрэх
өр ширэндээ баригдах — ихээхэн хэмжээний өрөнд орох
ширэн нүүртэй — ичиж зовохыг мэдэхгүй зан
Юу олдсоноо түлж суугаа гэр хорооллын зутруухан өрхүүд рүү бухаж чихчихээд бултдаг нь ширэн цүнхтэй, ширэн нүүртэй түшмэдийн гэм биш зан билээ.
Нур нур хазаж нугасанд тулгах
Шир шир хазаж шилэнд тулгах (хувалзны үг)
Шивэр үгээр үг хийдэг
Шир сарьсаар эд хийдэг
Шир шир бороонд хувцас норно
Шивэр шивэр үгэнд эе эвдэрнэ

Хоршоо үг

арьс шир — бог, бод малын арьс
шир саарь — адуу малын арьс шир
өр шир — бусдад өгөх ёстой зүйл): өр ширтэй байх - бусдад өглөгтэй байх

Товчилсон үг

МАШҮХ — Монголын Арьс, Шир Үйлдвэрлэгчдийн Холбоо

Илүү дэлгэрэнгүй тайлбарыг Монгол хэлний их тайлбар толь (mongoltoli.mn)-оос харна уу.

Өгөгдлийн эх сурвалж

Викитоль — Mongolian Wiktionary — © Mongolian Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Mongolian Wiktionary contributors.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: 2026-09-01-ний өгөгдлийн сангаас хуудас бүрийн «Монголоор» хэсгийг авч, вики тэмдэглэгээг арилгаж, товчилсон тэмдэглэгээг дэлгэсэн (шилж → шилжсэн утга). Тайлбар, нийлмэл үг, хэлц, зүйр үг, хоршоо үг, эсрэг үг, товчилсон үгийг толгой үг бүрийн дор цэгцэлсэн. Тайлбарын агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Зохиогчид: Altangerel Chagnaa, Amarsanaa Ganbold, Khuyagbaatar Batsuren, Oyundari Nyamdavaa, Zoljargal Munkhjargal, Erdenebileg Batbaatar.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Эх өгөгдлийг хайлтад тохируулан дахин бүтэцчилсэн — утга бүрийг synset-ээр нь цэгцэлж, ойролцоо үгсийг эрэмбэлж, үсгээр хуваасан. Үг, тайлбар, жишээний агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эшлэл: Batsuren, K., Ganbold, A., Chagnaa, A., Giunchiglia, F. Building The Mongolian WordNet. Proceedings of the 10th Global WordNet Conference (GWC), p. 238, 2019.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

English Wiktionary — Mongolian entries (Kaikki.org) — © English Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: English Wiktionary contributors, Tatu Ylonen (wiktextract).

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Англи утгыг (зөвхөн хувилал заасан утгуудыг хасаж, давхардлыг арилгаж), дуудлагын IPA, монгол бичгийн хэлбэр, үгийн гарал, нэрийн тийн ялгалын хүснэгтийг авсан. Орчуулж, дахин бичээгүй.

Эшлэл: Tatu Ylonen. Wiktextract: Wiktionary as Machine-Readable Structured Data. Proceedings of LREC 2022, pp. 1317–1325.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Тийн ялгал, хувирлын хүснэгт: дүрмээр үүсгэсэн хэлбэр бүрийг Б. Батмөнхийн mn_MN зөв бичгийн толь-оор (Ц. Дамдинсүрэн нарын «Монгол үсгийн дүрмийн толь»-д үндэслэсэн, LPPL 1.3) шалгаж, зөвхөн толинд байгаа хэлбэрийг харуулна.

Энэ хуудасны өгөгдөл: дээрх эх сурвалжаас үүсгэсэн тул мөн адил CC BY-SA 4.0 лицензтэй, нэмэлт хязгаарлалтгүйгээр нээлттэй байна. Боловсруулсан өгөгдлийг /data/dict/ хаягаас чөлөөтэй татаж авч болно.