шээс

нэр үг

Зөв бичгийн дүрмийн толинд бүртгэлтэй

Тайлбар

нэр үг

1.
Хүн, амьтны бөөрөөр шүүгдэн, шээсний сүвээр гадагшлах шингэн ялгадас

Ойролцоо үг

шээх

Тийн ялгал

Нэрлэхийн тийн	шээс
Харьяалахын тийн	шээсний
Заахын тийн	шээсийг
Өгөх орших тийн	шээсэнд
Гарахын тийн	шээснээс
Үйлдэхийн тийн	шээсээр
Хамтрахын тийн	шээстэй
Чиглэхийн тийн	шээс рүү
Олон тоо	шээснүүд

Дүрмээр үүсгэж, зөв бичгийн дүрмийн толиор шалгасан. Толинд олдоогүй хэлбэрийг «—» гэж үлдээсэн.

Нийлмэл үг

шээс алдах — а.шээс ихэд хүрч дусаах; б.шилж. ихэд айх; в.шилж. ихэд атаархах
шээс савирах — а.өөрийн эрхгүй шээх; б.шилж. ихэд айх
шээс хаагдах — шээс гарахгүй болох, хоригдох өвчин
шээс хоригдох — шээс гарахгүй болох, шээс хаагдах
шээс хүрэх — давсаг чинэрч, шээмээр болох
шээс чавдаграх — шээс авсаар гарахгүй болох
шээс чавдагших — шээс чавдаграх
шээсний давсаг — биезүй. - шээс агуулагдах сав
шээсний сүв — биезүй. - шээс гарах суваг
шээсний эрхтэн — биезүй. - бөөр, шээс дамжуулах цорго, давсаг, шээсний сүв

Хэлц үг

баасыг нь базаж, шээсийг нь шавхрах яриа — өсгөж бойжуулах
шээс алдах/гоожих — маш их айх
Нутгийн ноёны шээс гоожжээ. Бөхтэй болох тухай санаа шулуудаж, Батчулууныг дууджээ (Б.Бааст, Эргүү хөх будан).
Өнөөх чинь гэрэл унтраачихаад цонхоор хараад байж ядаад зогсож байдаг юм. Чи бид хоёрыг харчихвал шээс нь гоожчихно гээд Өнөржин инээмсэглэх гэсэн авч чадсангүй (Л.Пүрэвдорж, Гар).
шээсэн дээрээ шалбиж, баасан дээрээ балбах — улаан нялхаараа байх
Би чамайг шээсэн дээрээ шалбиж, баасан дээрээ балбаж байхад чинь өргөж аваад өдий болгосон нь чи над ач хариулж байх чинь энэ байна шүү (Д.Жигмэдцэрэн, Авшгүй алаг).
шээсэн хэргээ бараагүй, баасан хэргээ гаргах — нэгэн ослын дээр давхар яршиг татах, залгаа залгаагаар хэрэг гаргах, байн байн яршиг удах
Бас яагаад хэрэг тарьчихсан юм бэ? Ахад хэлээд зохицуулж байхад дахиад л төвөг удчих юм. Шээсэн хэргээ бараагүй, баасан хэргээ гаргаад...
шээстэй бурхан — нялх хүүхэд
Олон ач гучтай хүн шүү дээ би. Манайд нэг шээстэй бурхан байна гээд ач охиныхоо духыг үнэрлэв.
↑ баасыг нь базаж, шээсийг нь шавхрах
↑ тэнгэр өөд шээс алдах
↑ туулайн шээс

Хоршоо үг

баас/баас шээс — хүн, амьтны өтгөн шингэн мөр, ялгадас

Илүү дэлгэрэнгүй тайлбарыг Монгол хэлний их тайлбар толь (mongoltoli.mn)-оос харна уу.

Өгөгдлийн эх сурвалж

Викитоль — Mongolian Wiktionary — © Mongolian Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Mongolian Wiktionary contributors.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: 2026-09-01-ний өгөгдлийн сангаас хуудас бүрийн «Монголоор» хэсгийг авч, вики тэмдэглэгээг арилгаж, товчилсон тэмдэглэгээг дэлгэсэн (шилж → шилжсэн утга). Тайлбар, нийлмэл үг, хэлц, зүйр үг, хоршоо үг, эсрэг үг, товчилсон үгийг толгой үг бүрийн дор цэгцэлсэн. Тайлбарын агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Зохиогчид: Altangerel Chagnaa, Amarsanaa Ganbold, Khuyagbaatar Batsuren, Oyundari Nyamdavaa, Zoljargal Munkhjargal, Erdenebileg Batbaatar.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Эх өгөгдлийг хайлтад тохируулан дахин бүтэцчилсэн — утга бүрийг synset-ээр нь цэгцэлж, ойролцоо үгсийг эрэмбэлж, үсгээр хуваасан. Үг, тайлбар, жишээний агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эшлэл: Batsuren, K., Ganbold, A., Chagnaa, A., Giunchiglia, F. Building The Mongolian WordNet. Proceedings of the 10th Global WordNet Conference (GWC), p. 238, 2019.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

English Wiktionary — Mongolian entries (Kaikki.org) — © English Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: English Wiktionary contributors, Tatu Ylonen (wiktextract).

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Англи утгыг (зөвхөн хувилал заасан утгуудыг хасаж, давхардлыг арилгаж), дуудлагын IPA, монгол бичгийн хэлбэр, үгийн гарал, нэрийн тийн ялгалын хүснэгтийг авсан. Орчуулж, дахин бичээгүй.

Эшлэл: Tatu Ylonen. Wiktextract: Wiktionary as Machine-Readable Structured Data. Proceedings of LREC 2022, pp. 1317–1325.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Тийн ялгал, хувирлын хүснэгт: дүрмээр үүсгэсэн хэлбэр бүрийг Б. Батмөнхийн mn_MN зөв бичгийн толь-оор (Ц. Дамдинсүрэн нарын «Монгол үсгийн дүрмийн толь»-д үндэслэсэн, LPPL 1.3) шалгаж, зөвхөн толинд байгаа хэлбэрийг харуулна.

Энэ хуудасны өгөгдөл: дээрх эх сурвалжаас үүсгэсэн тул мөн адил CC BY-SA 4.0 лицензтэй, нэмэлт хязгаарлалтгүйгээр нээлттэй байна. Боловсруулсан өгөгдлийг /data/dict/ хаягаас чөлөөтэй татаж авч болно.