Үндсэн хэсэг рүү шилжих
keyboard.mn

байх

үйл үгнэр үгтэмдэг нэр/pæːχ/

Зөв бичгийн дүрмийн толинд бүртгэлтэй

ᠪᠠᠶ᠋ᠢᠬᠤ

Тайлбар

үйл үг
  1. 1.
    Орших, тогтнох, суух
  2. 2.
    Үйлийн нэр, нөхцөл үйлийн зарим хэлбэртэй хамтран орж, тухайн үйлийн цаг, байр байдал заана
  3. 3.
    Болих, зогсох, тэвчих

Ойролцоо үг

сахин хамгаалахүргэлжлүүлэххадгалаххэвээр нь хадгалахгаргахорших

Англи утга

  • үйл үгto be, have, appear, exist, keep, hold; to reside, live, dwell, stay, remain, repose, rest, underlie; to attend; to consist, get, happen, conclude; to move, go; to hug; to ride, sit

Үйл үгийн хувирал

Үйлдэх нэр (-х)байх
Одоо ирээдүй цаг (-на)байна
Өнгөрсөн цаг (-лаа)байлаа
Өнгөрсөн цаг (-в)байв
Өнгөрсөн цаг (-жээ)байжээ
Үйлдсэн нэр (-сан)байсан
Хэвшсэн нэр (-даг)байдаг
Холбох нөхцөл (-ж)байж
Урьдчилах нөхцөл (-аад)байгаад
Болзох нөхцөл (-вал)байвал
Хүсэх (-маар)баймаар
Захирах (-аарай)байгаарай
Үгүйсгэх (-хгүй)байхгүй

Дүрмээр үүсгэж, зөв бичгийн дүрмийн толиор шалгасан. Толинд олдоогүй хэлбэрийг «—» гэж үлдээсэн.

Нийлмэл үг

  • хотод байх — хот газар оршин суух

  • гэртээ байх — гэртээ байна

  • ажилгүй байх — ажил үйлгүй суух

  • давхиж байх — давхих

  • ам хуурай байх — а.юм уугаагүй; б.шилж. дув дуугүй байх

  • байн байн арчих — дахин дахин арчих

  • бороо орохоо байх — бороо зогсох

  • тариачнаа байх — тариачин байхаа болих

  • хүнээ байх — муу муухай явдлыг олонтоо үйлдэж хүнд итгэлээ алдах; хүн чанараа гээх

  • байж ядах — тэсч ядах

Хэлц үг

  • байхгүй болох — нас барах

  • ↑амин дээрээ байлгах

  • ↑ босго алхахаа байх

  • ↑ мэдээтэй байх

  • ↑ өрөөлтэй морь гүйцэхээ байх

  • ↑ нэг оронд багтахаа байх

  • ↑ үзэхээ байх

  • ↑ ходоод бүтэн байх

  • ↑ хүнээ байх

  • ↑ царайтай байх

  • ↑ эрлэгийнд очих морь нь эмээлтэй байх

  • Байх буянаас

  • Хайх буян биш

  • Байх үед нь тавихыг бодохгүй үгүйрээд гэмшинэ

  • Бага цагт суралцахыг шамдахгүй өтлөөд гомдоно

  • Байх хүний өгөхийг нь хүлээ

  • Үгүй хүний олохыг нь хүлээ

  • Байх цагт тэмээ өсгөдөг

  • Үгүйрэх цагт ямаа өсгөдөг

  • Будрах тэнгэрт

  • Байх газарт

Зүйр цэцэн үг

  • Аавын байгаад хүн тань

  • Агтын байгаад газар тань

  • Цаг аараа байдаггүй

  • Цахилдаг хөхөөрөө байдаггүй

  • Байна гээд илүүдэхгүй

  • Байхгүй гээд дутахгүй

  • Заяа байвал жанжин сууна

  • Байя гэтэл нь балбаж

  • Зөрөхгүй гэтэл нь зодох

Хоршоо үг

  • байх суух — зогсох суух

Үгийн гарал

Inherited from Classical Mongolian ᠪᠠᠶ᠋ᠢᠬᠤ (bayiqu), from Proto-Mongolic *bayi-qu (“to stay, to be at”). Compare Khamnigan Mongol байху (bajxu), Buryat байха (bajxa), Kalmyk бәәх (bääx).

Илүү дэлгэрэнгүй тайлбарыг Монгол хэлний их тайлбар толь (mongoltoli.mn)-оос харна уу.

Өгөгдлийн эх сурвалж

Викитоль — Mongolian Wiktionary — © Mongolian Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Mongolian Wiktionary contributors.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: 2026-09-01-ний өгөгдлийн сангаас хуудас бүрийн «Монголоор» хэсгийг авч, вики тэмдэглэгээг арилгаж, товчилсон тэмдэглэгээг дэлгэсэн (шилж → шилжсэн утга). Тайлбар, нийлмэл үг, хэлц, зүйр үг, хоршоо үг, эсрэг үг, товчилсон үгийг толгой үг бүрийн дор цэгцэлсэн. Тайлбарын агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

The Mongolian WordNet (MonWN) — © The Mongolian WordNet authors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Altangerel Chagnaa, Amarsanaa Ganbold, Khuyagbaatar Batsuren, Oyundari Nyamdavaa, Zoljargal Munkhjargal, Erdenebileg Batbaatar.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Эх өгөгдлийг хайлтад тохируулан дахин бүтэцчилсэн — утга бүрийг synset-ээр нь цэгцэлж, ойролцоо үгсийг эрэмбэлж, үсгээр хуваасан. Үг, тайлбар, жишээний агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эшлэл: Batsuren, K., Ganbold, A., Chagnaa, A., Giunchiglia, F. Building The Mongolian WordNet. Proceedings of the 10th Global WordNet Conference (GWC), p. 238, 2019.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

English Wiktionary — Mongolian entries (Kaikki.org) — © English Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: English Wiktionary contributors, Tatu Ylonen (wiktextract).

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Англи утгыг (зөвхөн хувилал заасан утгуудыг хасаж, давхардлыг арилгаж), дуудлагын IPA, монгол бичгийн хэлбэр, үгийн гарал, нэрийн тийн ялгалын хүснэгтийг авсан. Орчуулж, дахин бичээгүй.

Эшлэл: Tatu Ylonen. Wiktextract: Wiktionary as Machine-Readable Structured Data. Proceedings of LREC 2022, pp. 1317–1325.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Тийн ялгал, хувирлын хүснэгт: дүрмээр үүсгэсэн хэлбэр бүрийг Б. Батмөнхийн mn_MN зөв бичгийн толь-оор (Ц. Дамдинсүрэн нарын «Монгол үсгийн дүрмийн толь»-д үндэслэсэн, LPPL 1.3) шалгаж, зөвхөн толинд байгаа хэлбэрийг харуулна.

Энэ хуудасны өгөгдөл: дээрх эх сурвалжаас үүсгэсэн тул мөн адил CC BY-SA 4.0 лицензтэй, нэмэлт хязгаарлалтгүйгээр нээлттэй байна. Боловсруулсан өгөгдлийг /data/dict/ хаягаас чөлөөтэй татаж авч болно.