илд

нэр үгтэмдэг нэр/iɮt/

Зөв бичгийн дүрмийн толинд бүртгэлтэй

ᠢᠯᠳᠦ

Тайлбар

Iнэр үг

1.
Хоёр талдаа иртэй, шулуун, хуйд дүрж зүүх, сэлмээс арай бага, ган төмрөөс хийсэн хүйтэн зэвсэг

IIнэр үг

1.
анагаах ухаанҮлд, юлд хэмээхийн бичгийн хэлний уламжлалт болон нутгийн аялгууны хэлбэр, арьс хөрсөнд хөгц ургаснаас үүсэх арьсны өвчин

IVтэмдэг нэр

1.
Ил

Ойролцоо үг

сэлэм

Англи утга

нэр үгsword

Тийн ялгал

Нэрлэхийн тийн	илд
Харьяалахын тийн	илдийн
Заахын тийн	илдийг
Өгөх орших тийн	илдэд
Гарахын тийн	илдээс
Үйлдэхийн тийн	илдээр
Хамтрахын тийн	илдтэй
Чиглэхийн тийн	илд рүү
Олон тоо	илдүүд

Дүрмээр үүсгэж, зөв бичгийн дүрмийн толиор шалгасан. Толинд олдоогүй хэлбэрийг «—» гэж үлдээсэн.

Нийлмэл үг

дам илд — том илд
хатан илд — хат сайт илд
биенд илд гарах — биенд үлд яр туурах, арьсанд илд өвчний бижрүү гарах
илд өвс — урга. - уул хярд ургана, навчны дүр самрын боргоцойтой адил шиг, өнгө улаавтар хоо, язгуур болон ишийг бүрхэн ургах ургамал

Хэлц үг

Илд хурц боловч усыг тасалж чадахгүй
Морь хурдан боловч сүүдрээ орхиж чадахгүй
Эсгий зузаандаа сайн
Илд хурцдаа сайн

Зүйр цэцэн үг

Илд хурц боловч ус тасалж чадахгүй

Хоршоо үг

илд бамбай — халз тулалдаан үед цавчих хамгаалах зэвсэг, хэрэглэл
илд жад — халз тулааны үед цавчих, хатгах хүйтэн зэвсэг
илд зэвсэг — илд мэс тэргүүтэн хүйтэн зэвсэг
илд сүх — халз тулаанд хэрэглэх, богино болон урт иштэй, цавчих хүйтэн зэвсэг
илд сэлэм — нэг ба хоёр талдаа иртэй, байлдаан тулаанд хэрэглэх нэг төрлийн цавчин тасчих хүйтэн зэвсэг
илд далд — ил далд

Үгийн гарал

From Proto-Mongolic *ildü, compare East Yugur oldi (“tailor's knife”).

Илүү дэлгэрэнгүй тайлбарыг Монгол хэлний их тайлбар толь (mongoltoli.mn)-оос харна уу.

Өгөгдлийн эх сурвалж

Викитоль — Mongolian Wiktionary — © Mongolian Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Mongolian Wiktionary contributors.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: 2026-09-01-ний өгөгдлийн сангаас хуудас бүрийн «Монголоор» хэсгийг авч, вики тэмдэглэгээг арилгаж, товчилсон тэмдэглэгээг дэлгэсэн (шилж → шилжсэн утга). Тайлбар, нийлмэл үг, хэлц, зүйр үг, хоршоо үг, эсрэг үг, товчилсон үгийг толгой үг бүрийн дор цэгцэлсэн. Тайлбарын агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Зохиогчид: Altangerel Chagnaa, Amarsanaa Ganbold, Khuyagbaatar Batsuren, Oyundari Nyamdavaa, Zoljargal Munkhjargal, Erdenebileg Batbaatar.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Эх өгөгдлийг хайлтад тохируулан дахин бүтэцчилсэн — утга бүрийг synset-ээр нь цэгцэлж, ойролцоо үгсийг эрэмбэлж, үсгээр хуваасан. Үг, тайлбар, жишээний агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эшлэл: Batsuren, K., Ganbold, A., Chagnaa, A., Giunchiglia, F. Building The Mongolian WordNet. Proceedings of the 10th Global WordNet Conference (GWC), p. 238, 2019.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

English Wiktionary — Mongolian entries (Kaikki.org) — © English Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: English Wiktionary contributors, Tatu Ylonen (wiktextract).

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Англи утгыг (зөвхөн хувилал заасан утгуудыг хасаж, давхардлыг арилгаж), дуудлагын IPA, монгол бичгийн хэлбэр, үгийн гарал, нэрийн тийн ялгалын хүснэгтийг авсан. Орчуулж, дахин бичээгүй.

Эшлэл: Tatu Ylonen. Wiktextract: Wiktionary as Machine-Readable Structured Data. Proceedings of LREC 2022, pp. 1317–1325.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Тийн ялгал, хувирлын хүснэгт: дүрмээр үүсгэсэн хэлбэр бүрийг Б. Батмөнхийн mn_MN зөв бичгийн толь-оор (Ц. Дамдинсүрэн нарын «Монгол үсгийн дүрмийн толь»-д үндэслэсэн, LPPL 1.3) шалгаж, зөвхөн толинд байгаа хэлбэрийг харуулна.

Энэ хуудасны өгөгдөл: дээрх эх сурвалжаас үүсгэсэн тул мөн адил CC BY-SA 4.0 лицензтэй, нэмэлт хязгаарлалтгүйгээр нээлттэй байна. Боловсруулсан өгөгдлийг /data/dict/ хаягаас чөлөөтэй татаж авч болно.