сэлэм

нэр үг

Зөв бичгийн дүрмийн толинд бүртгэлтэй

ᠰᠡᠯᠡᠮ᠎ᠡ

Тайлбар

нэр үг

1.
(сэлмэн) нэрУрт матигар хэлбэртэй, хурц иртэй, богино бариултай, хатгах, цавчих цэргийн зэвсэг

Ойролцоо үг

илд

Англи утга

нэр үгsword; sabre

Тийн ялгал

Нэрлэхийн тийн	сэлэм
Харьяалахын тийн	сэлэмний
Заахын тийн	сэлмийг
Өгөх орших тийн	сэлэмд
Гарахын тийн	сэлэмнээс
Үйлдэхийн тийн	сэлмээр
Хамтрахын тийн	сэлэмтэй
Чиглэхийн тийн	сэлэм рүү
Олон тоо	сэлэмнүүд

Дүрмээр үүсгэж, зөв бичгийн дүрмийн толиор шалгасан. Толинд олдоогүй хэлбэрийг «—» гэж үлдээсэн.

Нийлмэл үг

махир сэлэм — хагас дугуй хэлбэртэй сэлэм
сэлмийн балдаг — сэлмийн бариул
сэлмийн сагалдарга — сэлэм зүүх мөрөвч
сэлмийн хуй — сэлэм агуулах гэр
сэлэм агсах — сэлэм зүүх
сэлэм зүүх — хуйтай сэлмийн оосрыг нь толгойдоо углан биеийн хажууд байрлуулах
сэлэм далайх — сэлмээ сугалан цавчихыг завдах
сэлэм сугалах — сэлмээ хуйнаас гаргах
сэлэм эргүүлэх — а.сэлмээр цавчих; б.сэлмээр тулалдах арга ухааны үзүүлбэр үзүүлэх
сэлмээр цавчих — сэлмээр хяргах
сэлмэн эвэр — урагш хандсан, хурц үзүүртэй урт эвэр
сэлмэн хошуут цахлай — амьт. - цахлай шувууны нэг төрөл
сэлмэн цэцэг — урга. - сэлэм мэт навчтай, улаан буюу улаавтар цэцэгтэй, олон наст чимэглэлийн ургамал

Хэлц үг

Сэлэм жад адгийн зэвсэг
Цэцэн мэргэн дээд зэвсэг

Зүйр цэцэн үг

Сэлэм жад адгийн зэвсэг
Сэцэн ухаан дээдийн зэвсэг

Хоршоо үг

сэлэм жад — цавчих, сүлбэх зэвсэг хэрэгсэл
буу сэлэм — буудах, цавчих зэвсэг
хутга сэлэм — огтолж зүсэх болон цавчих дайтах хэрэгсэл

Үгийн гарал

# From Proto-Mongolic *seleme, compare Buryat һэлмэ (helme), Kalmyk селм (selm), Daur selmii, East Yugur seleme. # The Mongolic term is probably derived from Proto-Tungusic *sele, compare Evenki сэлэ (sələ, “iron”) and Manchu ᠰᡝᠯᡝᠮᡝ (seleme, “dagger”).

Илүү дэлгэрэнгүй тайлбарыг Монгол хэлний их тайлбар толь (mongoltoli.mn)-оос харна уу.

Өгөгдлийн эх сурвалж

Викитоль — Mongolian Wiktionary — © Mongolian Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Mongolian Wiktionary contributors.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: 2026-09-01-ний өгөгдлийн сангаас хуудас бүрийн «Монголоор» хэсгийг авч, вики тэмдэглэгээг арилгаж, товчилсон тэмдэглэгээг дэлгэсэн (шилж → шилжсэн утга). Тайлбар, нийлмэл үг, хэлц, зүйр үг, хоршоо үг, эсрэг үг, товчилсон үгийг толгой үг бүрийн дор цэгцэлсэн. Тайлбарын агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Зохиогчид: Altangerel Chagnaa, Amarsanaa Ganbold, Khuyagbaatar Batsuren, Oyundari Nyamdavaa, Zoljargal Munkhjargal, Erdenebileg Batbaatar.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Эх өгөгдлийг хайлтад тохируулан дахин бүтэцчилсэн — утга бүрийг synset-ээр нь цэгцэлж, ойролцоо үгсийг эрэмбэлж, үсгээр хуваасан. Үг, тайлбар, жишээний агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эшлэл: Batsuren, K., Ganbold, A., Chagnaa, A., Giunchiglia, F. Building The Mongolian WordNet. Proceedings of the 10th Global WordNet Conference (GWC), p. 238, 2019.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

English Wiktionary — Mongolian entries (Kaikki.org) — © English Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: English Wiktionary contributors, Tatu Ylonen (wiktextract).

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Англи утгыг (зөвхөн хувилал заасан утгуудыг хасаж, давхардлыг арилгаж), дуудлагын IPA, монгол бичгийн хэлбэр, үгийн гарал, нэрийн тийн ялгалын хүснэгтийг авсан. Орчуулж, дахин бичээгүй.

Эшлэл: Tatu Ylonen. Wiktextract: Wiktionary as Machine-Readable Structured Data. Proceedings of LREC 2022, pp. 1317–1325.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Тийн ялгал, хувирлын хүснэгт: дүрмээр үүсгэсэн хэлбэр бүрийг Б. Батмөнхийн mn_MN зөв бичгийн толь-оор (Ц. Дамдинсүрэн нарын «Монгол үсгийн дүрмийн толь»-д үндэслэсэн, LPPL 1.3) шалгаж, зөвхөн толинд байгаа хэлбэрийг харуулна.

Энэ хуудасны өгөгдөл: дээрх эх сурвалжаас үүсгэсэн тул мөн адил CC BY-SA 4.0 лицензтэй, нэмэлт хязгаарлалтгүйгээр нээлттэй байна. Боловсруулсан өгөгдлийг /data/dict/ хаягаас чөлөөтэй татаж авч болно.