Үндсэн хэсэг рүү шилжих
keyboard.mn

ноён

нэр үгтэмдэг нэр[nɔ.jə̹̆ɴ̟]

Зөв бичгийн дүрмийн толинд бүртгэлтэй

ᠨᠣᠶ᠋ᠠᠨ

Тайлбар

нэр үг
  1. 1.
    хуучир. Хошуу, орон нут­гийн дээд албан тушаалтан буюу захирагч
  2. 2.
    Эрх сүрээр дарангуйлагч этгээд;
  3. 3.
    Юмны дээд хэсэг, гол хүчин
  4. 4.
    эрэгтэй хүнийг нэрлэх хэлбэр

Ойролцоо үг

ялагчэзэн

Англи утга

  • нэр үгofficer, official; noyan (noble title originally given to the head of a мянган (mjangan) and later an отог (otog), replaced by corresponding Manchurism бэйл (bejl) during the Qing dynasty); king; sir
  • тэмдэг нэрtop

Тийн ялгал

Нэрлэхийн тийнноён
Харьяалахын тийнноёныW
Заахын тийнноёныгW
Өгөх орших тийнноёндW
Гарахын тийнноёноосW
Үйлдэхийн тийнноёноорW
Хамтрахын тийнноёнтойW
Чиглэхийн тийнноён руу
Олон тооноёдW

Дүрмээр үүсгэж, зөв бичгийн дүрмийн толиор шалгасан. Толинд олдоогүй хэлбэрийг «—» гэж үлдээсэн.

Нийлмэл үг

  • ноён айлдах — захирагч эзэн үг хэлэх

  • ноён суух — захирагч болох

  • ноёд чуулах — хошуу, орон нутгийн дээд албан тушаалтнууд хуралдах

  • цэргийн ноён — цэргүүдийг удирдан захирагч

  • хошуу ноён — хошуу нутгийг захирагч

  • чуулганы ноён — хуучир. - чуулган удирдан явуулах албан тушаалтан

  • ноёныг шалах — шатар тоглох үед эсрэг талын ноёнг нүүх нүүдэлгүй болгон хожих

  • шалдан ноён — шатар тоглох үед ганцаар үлдсэн шатрын нэг дүрс

  • ноён шиш — урга. - будааны нэг төрөл, шар цагаан хоёр зүйл, цагааныг идшинд, шарыг нь малын тэжээл ба архи хийхэд хэрэглэнэ

  • ноён гөрөөс — амьт. - үлгэр домогт гардаг ганц эвэртэй, хайрстай нэг зүйл амьтан

  • ноён нуруу — а.байшин зэргийн дам нурууны дээд хэсэг, гол хөндлөвч; б.шилж. голч чанар, буурь суурьтай байдал

  • ноён оргил — уул нурууны хамгийн өндөрлөг, оргил

Хэлц үг

  • Баян хүн ноён

  • Ноён хүн баян

  • Боол бие

  • Ноён хоолой

  • Боол боолоо таних нь

  • Ноён ноёноо танихаас түргэн

  • Боол зовж ханадаггүй

  • Ноён ноёрхож ханадаггүй

  • Боол ноёноо танина

  • Ноён ташуураа танина

  • Ноён ноёноо танихаас бэрх

  • Бөө хүн ёсон дээр

  • Ноён хүн хуулин дээр

  • Гурван жил будаа гуйвал

  • Ноён суух дургүй болдог

  • Зочин ирвэл зарцын баяр

  • Ноён ирвэл эзний баяр

  • Нар дагавал даарахгүй

  • Ноён дагавал өлсөхгүй

  • Ногоо өтөлбөл шарвас олон

  • Ноён өтөлбөл яршиг олон

  • Ноён албатаа голдоггүй

  • Нохой гөлгөө голдоггүй

  • Ноён андгайд орвол төрөө алдахын тэмдэг

  • Нохой лууван идвэл тариа алдахын тэмдэг

  • Ноён байгаад ариун эс явбал

  • Буурсан хойноо гэмшинэ

  • Баян байгаад эс эдэлбэл

  • Үгүйрсэн хойноо гэмшинэ

  • Ноён байгаад буурагч нэг хөөрхий

  • Баян байгаад хоосрогч нэг хөөрхий

  • Ноён гоцгоо

  • Гоцог нь нохойгоо

  • Нохой нь сүүлээ

  • Сүүл нь сангарцгаа

  • Ноён гэдийнэ

  • Ард бөгтийнө

  • Ноён гэж долдгонох хэрэггүй

  • Нохой гэж доромжлох хэрэггүй

  • Ноён дуудвал хүрнэ

  • … болон өөр 135

Зүйр цэцэн үг

  • Ноён урваач

  • Нохой шарваач

  • Ноён хүнийг итгэж болохгүй

  • Нойтон модыг түлж болохгүй

  • Ноёнтой өштэй хүн хонго­гүй

  • Нохойтой өштэй хүн хормойгүй

  • Нарны гэрлийг хэн хаах буй

  • Ноёны малгайг хэн өмсөх буй

  • Ноён нохойгоо зарна

  • Нохой нь муураа зарна

  • Ноён үгүйрвэл дээрэм болно

  • Баян үгүйрвэл хулгай болно

  • Нохой аль дайралдсанаа зууна

  • Ноён аль шударгаа дарлана

  • Ноён байгаад ариун эс явбал буурсан хойноо гэмшинэ

  • Баян байгаад эс эдэлбэл үгүйрсэн хойноо гэмшинэ

Хоршоо үг

  • сайд ноёд — удирдан захирах эрх мэдэлтэн

  • баяд ноёд — эд хөрөнгөтэй эрх мэдэлтэнгүүд

  • хаад ноёд — төр засгийн эрх баригчид

Үгийн гарал

Inherited from Classical Mongolian ᠨᠣᠶ᠋ᠠᠨ (noyan), from Middle Mongol ᠨ᠋ᠣᠶ᠋ᠠᠨ (noyan). Probably from Chinese 老爺 /老爷 (lǎoye, “master”).

Илүү дэлгэрэнгүй тайлбарыг Монгол хэлний их тайлбар толь (mongoltoli.mn)-оос харна уу.

Өгөгдлийн эх сурвалж

Викитоль — Mongolian Wiktionary — © Mongolian Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Mongolian Wiktionary contributors.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: 2026-09-01-ний өгөгдлийн сангаас хуудас бүрийн «Монголоор» хэсгийг авч, вики тэмдэглэгээг арилгаж, товчилсон тэмдэглэгээг дэлгэсэн (шилж → шилжсэн утга). Тайлбар, нийлмэл үг, хэлц, зүйр үг, хоршоо үг, эсрэг үг, товчилсон үгийг толгой үг бүрийн дор цэгцэлсэн. Тайлбарын агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

The Mongolian WordNet (MonWN) — © The Mongolian WordNet authors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Altangerel Chagnaa, Amarsanaa Ganbold, Khuyagbaatar Batsuren, Oyundari Nyamdavaa, Zoljargal Munkhjargal, Erdenebileg Batbaatar.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Эх өгөгдлийг хайлтад тохируулан дахин бүтэцчилсэн — утга бүрийг synset-ээр нь цэгцэлж, ойролцоо үгсийг эрэмбэлж, үсгээр хуваасан. Үг, тайлбар, жишээний агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эшлэл: Batsuren, K., Ganbold, A., Chagnaa, A., Giunchiglia, F. Building The Mongolian WordNet. Proceedings of the 10th Global WordNet Conference (GWC), p. 238, 2019.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

English Wiktionary — Mongolian entries (Kaikki.org) — © English Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: English Wiktionary contributors, Tatu Ylonen (wiktextract).

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Англи утгыг (зөвхөн хувилал заасан утгуудыг хасаж, давхардлыг арилгаж), дуудлагын IPA, монгол бичгийн хэлбэр, үгийн гарал, нэрийн тийн ялгалын хүснэгтийг авсан. Орчуулж, дахин бичээгүй.

Эшлэл: Tatu Ylonen. Wiktextract: Wiktionary as Machine-Readable Structured Data. Proceedings of LREC 2022, pp. 1317–1325.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Тийн ялгал, хувирлын хүснэгт: дүрмээр үүсгэсэн хэлбэр бүрийг Б. Батмөнхийн mn_MN зөв бичгийн толь-оор (Ц. Дамдинсүрэн нарын «Монгол үсгийн дүрмийн толь»-д үндэслэсэн, LPPL 1.3) шалгаж, зөвхөн толинд байгаа хэлбэрийг харуулна.

Энэ хуудасны өгөгдөл: дээрх эх сурвалжаас үүсгэсэн тул мөн адил CC BY-SA 4.0 лицензтэй, нэмэлт хязгаарлалтгүйгээр нээлттэй байна. Боловсруулсан өгөгдлийг /data/dict/ хаягаас чөлөөтэй татаж авч болно.