хас

нэр үгүйл үг/χas/

Зөв бичгийн дүрмийн толинд бүртгэлтэй

ᠬᠠᠰ᠋

Тайлбар

Iнэр үг

1.
эрдэсХаш

IIнэр үг

1.
Хүн, мал амьтны бүдүүн гуяны дотор тал

IIIнэр үг

1.
Дөрвөн үзүүрийг нь тэгш өнцгөөр нугалсан тоонолж хэлбэртэй зөн билиг, сэтгэлгээний нууцыг агуулсан бэлгэ тэмдэг

IVнэр үг

1.
хас туурга хөгжим. (Өөрсний эгшигтний аймгийн цохивор хөгжмийн зэмсэг), жигдэрсэн хас туурга хөгжим

Ойролцоо үг

тайр тана зайлуул

Англи утга

нэр үгswastika
нэр үгalternative form of хаш (xaš, “jade”)

Тийн ялгал

Нэрлэхийн тийн	хас
Харьяалахын тийн	хасын
Заахын тийн	хасыг
Өгөх орших тийн	хасад
Гарахын тийн	хасаас
Үйлдэхийн тийн	хасаар
Хамтрахын тийн	хастай
Чиглэхийн тийн	хас руу
Олон тоо	хасууд

Дүрмээр үүсгэж, зөв бичгийн дүрмийн толиор шалгасан. Толинд олдоогүй хэлбэрийг «—» гэж үлдээсэн.

Нийлмэл үг

хас хатгуур — хас шигтгэж хийсэн, хас чулуугаар хийсэн гоёл чимэглэлийн зүйл
хасын туулай — ёгт. - сар
зээ хас — дээд зэргийн хас
хас хатгуур цэцэг — урга. - өндөр иштэй, нарийн шүхэр бүхий цагаан цэцэгтэй, үнэр анхилам долоогоны нэг төрөл
хас ханах — мал доголох, усан хаван, оронгитох зэрэг эмгэгийн үед гуяны дотор талд арьсны дор гүрийж харагдах судас ханаж эмчлэх ардын мал эмнэлгийн арга
хас тамга — түмэн насан хээт тамга
хас тооно — тоонолжин хэлбэртэй тооно
хас төр — бат бэх төр, энх амгалан төр
хас тэмдэг — зөн билгийн тэмдэг, түмэн наст хээ

Хэлц үг

хас чулууг ялгахгүй — сайн муу, зөв бурууг ялгахгүй
Хас болж хагарахаас биш
Хад болж үлдэхгүй
Хас нь чичирч
Хацар нь улайх (аймхай)
Хас чулуунд хальс үгүй
Хайрхан биед мөнх үгүй

Хоршоо үг

гуя хас — хүн, амьтны бүдүүн гуя түүний дотор тал
хонго хас — хүн, амьтны гуяны дотор болон арын зузаан мах

Үгийн гарал

Mongolian ᠬᠠᠰ (qas) Cyrillic хас (xas) From Classical Mongolian ᠬᠠᠰ᠋ (qas), ultimately from a Turkic language, from Proto-Common Turkic *qāš (“jade”), from Proto-Turkic *qāľ (“jade”).

Илүү дэлгэрэнгүй тайлбарыг Монгол хэлний их тайлбар толь (mongoltoli.mn)-оос харна уу.

Өгөгдлийн эх сурвалж

Викитоль — Mongolian Wiktionary — © Mongolian Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Mongolian Wiktionary contributors.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: 2026-09-01-ний өгөгдлийн сангаас хуудас бүрийн «Монголоор» хэсгийг авч, вики тэмдэглэгээг арилгаж, товчилсон тэмдэглэгээг дэлгэсэн (шилж → шилжсэн утга). Тайлбар, нийлмэл үг, хэлц, зүйр үг, хоршоо үг, эсрэг үг, товчилсон үгийг толгой үг бүрийн дор цэгцэлсэн. Тайлбарын агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Зохиогчид: Altangerel Chagnaa, Amarsanaa Ganbold, Khuyagbaatar Batsuren, Oyundari Nyamdavaa, Zoljargal Munkhjargal, Erdenebileg Batbaatar.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Эх өгөгдлийг хайлтад тохируулан дахин бүтэцчилсэн — утга бүрийг synset-ээр нь цэгцэлж, ойролцоо үгсийг эрэмбэлж, үсгээр хуваасан. Үг, тайлбар, жишээний агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эшлэл: Batsuren, K., Ganbold, A., Chagnaa, A., Giunchiglia, F. Building The Mongolian WordNet. Proceedings of the 10th Global WordNet Conference (GWC), p. 238, 2019.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

English Wiktionary — Mongolian entries (Kaikki.org) — © English Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: English Wiktionary contributors, Tatu Ylonen (wiktextract).

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Англи утгыг (зөвхөн хувилал заасан утгуудыг хасаж, давхардлыг арилгаж), дуудлагын IPA, монгол бичгийн хэлбэр, үгийн гарал, нэрийн тийн ялгалын хүснэгтийг авсан. Орчуулж, дахин бичээгүй.

Эшлэл: Tatu Ylonen. Wiktextract: Wiktionary as Machine-Readable Structured Data. Proceedings of LREC 2022, pp. 1317–1325.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Тийн ялгал, хувирлын хүснэгт: дүрмээр үүсгэсэн хэлбэр бүрийг Б. Батмөнхийн mn_MN зөв бичгийн толь-оор (Ц. Дамдинсүрэн нарын «Монгол үсгийн дүрмийн толь»-д үндэслэсэн, LPPL 1.3) шалгаж, зөвхөн толинд байгаа хэлбэрийг харуулна.

Энэ хуудасны өгөгдөл: дээрх эх сурвалжаас үүсгэсэн тул мөн адил CC BY-SA 4.0 лицензтэй, нэмэлт хязгаарлалтгүйгээр нээлттэй байна. Боловсруулсан өгөгдлийг /data/dict/ хаягаас чөлөөтэй татаж авч болно.