Үндсэн хэсэг рүү шилжих

явган

тэмдэг нэр

Зөв бичгийн дүрмийн толинд бүртгэлтэй

Тайлбар

тэмдэг нэр
  1. 1.
    Унаа, уналга байхгүй
  2. 2.
    шилжсэн утгаАвсаархан, багахан

Тийн ялгал

Нэрлэхийн тийнявган
Харьяалахын тийнявганы
Заахын тийнявганыг
Өгөх орших тийнявганд
Гарахын тийнявганаас
Үйлдэхийн тийнявганаар
Хамтрахын тийнявгантай
Чиглэхийн тийнявган руу
Олон тоо—

Дүрмээр үүсгэж, зөв бичгийн дүрмийн толиор шалгасан. Толинд олдоогүй хэлбэрийг «—» гэж үлдээсэн.

Нийлмэл үг

  • явган жагсаал — уналгагүй жагссан жагсаал

  • явган зам — гудамж талбай, төв замын хажуугаар унаагүй хүний явахад зориулан хийсэн авсаархан зам

  • явган суух — хүний хөл дээрээ суух

  • явган улаач — унах унаагүй улаач

  • явган харуул — цэргийн ангийн буудаллах үед сэргийлэн хамгаалах үүрэг хүлээсэн цэрэг

  • явган хүн — унаа, уналгагүй хүн

  • явган явах — хөлөөрөө явах

  • явган анжис — хуучны модон анжиснаас арай өргөн, газрыг гүн хагалдаг нэгэн зүйл анжис

  • явган дуу — ард түмний дунд ам дамжин дэлгэрсэн богино, завхай дуу

  • явган манан — газрын гадарга дээр суусан манан

  • явган ор — намхан хөлтэй, авсаархан ор

  • явган үлгэр — ардын аман зохиолын нэгэн хэлбэр, урт биш богино хэмжээний үлгэрийн зүйл

  • явган салхи — газрын хөрсөн дээгүүр үелзсэн, хүч багатай салхи

  • явган хаалга — том хаалганы дунд гаргасан, явган хүний орж гарах жижиг, авсаархан хаалга

  • явган ханиад — хөнгөн ханиад

  • явган хов — аар саархан муу яриа

  • явган хэл ам — ойр зуурын хэрүүл

  • явган хэрүүл — ялимгүй хэрүүл, бага сага маргаан

  • явган цэрэг — хуурай замын цэрэг

  • явган шог — онигоо

  • явган шуурга — цас салхинд хийсч хоёр метрээс доош цас бургин гарах шуурга

  • явган яриа — эзэнгүй, дэл сул үг

  • явган галуу — амьт. - голдуу өмнөд туйлын ойролцоох арлаар сүрэглэн оршдог, нэг метр орчим биетэй, толгой зоо нь хар, элгэн бие нь цагаан, хөл богино, сүүл охор нэг зүйл усны шувуу, далавч нь жижигхэн тул нисч үл чадна

  • явган нарс — урга. - маш олон салаа бүхий салаа нь газар дээр хэвтээ ургах, мөнх ногоон, багавтар шилмүүст мод

  • явган өлөн — урга. - голын дагуу, чийгтэй газраар өндөр биш ургах нэгэн зүйл улалж өвс

  • явган хус — урга. - бараан хүрэн үйстэй, зууван навчтай, цувран ургадаг, жижиг хатуу жимс бүхий бут мод

  • явган шарилж — урга. - хуурайвтар нутгаар ургадаг, хурц үнэртэй, олон наст өвс, үлий, муудсан бэлчээрийг эзлэн ургана

Хэлц үг

  • явган мэх — жаахан заль

    Өвгөн партизан, тэр далдуур санаа, явган мэхийг хэдийн хошууны түр зуурын хурлын төлөөлөгчдөд тусгайлан гэр барьж бэлтгэл зохино хэмээн хүчлэн шаардсаар, гэр бариулах болжээ (Б.Ринчен, Үүрийн туяа).

  • Морьтой хүн бууж харах

  • Явган хүн сууж харах

  • Номхон морины эзэн

  • Явган үлддэг

  • Тайлаг тэмээний алхааг

  • Явган хөөгөөд гүйцэхгүй

  • Яарч хэлбэл үг алдана

  • Явган суувал хий алдана

  • Явган тээрэм

  • Ядуу гуйранчийг тононо

  • Явган хүн даваанаас айна

  • Янгир ямаа хүйтнээс айна

  • Явган хүн яван яван морьтой болох

  • Ядсан хүн ядан ядан золоо олох

  • Явган хүнд даваа олон

  • Ядарсан хүнд ноён олон

  • Явган хүнд унаа өгдөггүй

  • Ядарсан хүнд хоормог өгдөггүй

  • Явган хүнд унаа хол

  • Ядарсан хүнд хоол хол

  • Явган байтал ташууртай

  • Ядуу байтал янзтай

  • Ядаж байж ямбанд дуртай

  • Явган байж жороод дуртай

  • Ядарсан амьтныг ялаа дарладаг

  • Явган хүнийг нохой дарладаг

  • Ядарсан нохой яс бодох

  • Явган хүн морь бодох

  • Ядсан хүнд араг түшиг

  • Явган хүнд таяг түшиг

  • Ядуу мөртөө голомтгой

  • Явган мөртөө мулцагламтгай

  • Ядуу хүнд ашиг хол

  • Явган хүнд зам хол

  • Ядуу хүнд ноён арвин

  • Явган хүнд даваа арвин

  • Ямааны мах халуундаа сайн

  • Явган хүн хурдандаа сайн

Зүйр цэцэн үг

  • Явган хүнд даваа арвин

  • Ядуу хүнд ноён арвин

Хоршоо үг

  • явган нүцгэн — унах унаа, өмсөх хувцасгүй

Товчилсон үг

  • БМП — БМП (Боевая Машина Пехоты) [Явган цэргийн байлдааны машин]

  • МЯЦ — Механикжуулсан Явган Цэрэг

  • ТЯЦ — Тэнгисийн Явган Цэрэг

  • ЯЦБМ — Явган Цэргийн Байлдааны Машин

Илүү дэлгэрэнгүй тайлбарыг Монгол хэлний их тайлбар толь (mongoltoli.mn)-оос харна уу.

Өгөгдлийн эх сурвалж

Викитоль — Mongolian Wiktionary — © Mongolian Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Mongolian Wiktionary contributors.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: 2026-09-01-ний өгөгдлийн сангаас хуудас бүрийн «Монголоор» хэсгийг авч, вики тэмдэглэгээг арилгаж, товчилсон тэмдэглэгээг дэлгэсэн (шилж → шилжсэн утга). Тайлбар, нийлмэл үг, хэлц, зүйр үг, хоршоо үг, эсрэг үг, товчилсон үгийг толгой үг бүрийн дор цэгцэлсэн. Тайлбарын агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

The Mongolian WordNet (MonWN) — © The Mongolian WordNet authors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Altangerel Chagnaa, Amarsanaa Ganbold, Khuyagbaatar Batsuren, Oyundari Nyamdavaa, Zoljargal Munkhjargal, Erdenebileg Batbaatar.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Эх өгөгдлийг хайлтад тохируулан дахин бүтэцчилсэн — утга бүрийг synset-ээр нь цэгцэлж, ойролцоо үгсийг эрэмбэлж, үсгээр хуваасан. Үг, тайлбар, жишээний агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эшлэл: Batsuren, K., Ganbold, A., Chagnaa, A., Giunchiglia, F. Building The Mongolian WordNet. Proceedings of the 10th Global WordNet Conference (GWC), p. 238, 2019.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

English Wiktionary — Mongolian entries (Kaikki.org) — © English Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: English Wiktionary contributors, Tatu Ylonen (wiktextract).

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Англи утгыг (зөвхөн хувилал заасан утгуудыг хасаж, давхардлыг арилгаж), дуудлагын IPA, монгол бичгийн хэлбэр, үгийн гарал, нэрийн тийн ялгалын хүснэгтийг авсан. Орчуулж, дахин бичээгүй.

Эшлэл: Tatu Ylonen. Wiktextract: Wiktionary as Machine-Readable Structured Data. Proceedings of LREC 2022, pp. 1317–1325.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Тийн ялгал, хувирлын хүснэгт: дүрмээр үүсгэсэн хэлбэр бүрийг Б. Батмөнхийн mn_MN зөв бичгийн толь-оор (Ц. Дамдинсүрэн нарын «Монгол үсгийн дүрмийн толь»-д үндэслэсэн, LPPL 1.3) шалгаж, зөвхөн толинд байгаа хэлбэрийг харуулна.

Энэ хуудасны өгөгдөл: дээрх эх сурвалжаас үүсгэсэн тул мөн адил CC BY-SA 4.0 лицензтэй, нэмэлт хязгаарлалтгүйгээр нээлттэй байна. Боловсруулсан өгөгдлийг /data/dict/ хаягаас чөлөөтэй татаж авч болно.