үнхэлцэг

нэр үг

Зөв бичгийн дүрмийн толинд бүртгэлтэй

Тайлбар

нэр үг

1.
биезүй. Зүрхний гадуурх уут;
2.
Мөн түүнд мах чихэж битүүлсэн үндэсний хоол

Тийн ялгал

Нэрлэхийн тийн	үнхэлцэг
Харьяалахын тийн	үнхэлцгийн
Заахын тийн	үнхэлцгийг
Өгөх орших тийн	үнхэлцэгт
Гарахын тийн	үнхэлцгээс
Үйлдэхийн тийн	үнхэлцгээр
Хамтрахын тийн	үнхэлцэгтэй
Чиглэхийн тийн	үнхэлцэг рүү
Олон тоо	үнхэлцгүүд

Дүрмээр үүсгэж, зөв бичгийн дүрмийн толиор шалгасан. Толинд олдоогүй хэлбэрийг «—» гэж үлдээсэн.

Нийлмэл үг

үнхэлцэг чанах — амталж бэлдсэн үнхэлцэгийг чанаж болгох
үнхэлцэг чихэх — зүрхний үнхэлцэгэнд мах чихэх

Хэлц үг

үнхэлцэг баатар — гаднаа сүр бадруулдаг боловч цаанаа хулчгар зантай хүн
үнхэлцэг нь хагарах шахах — ихэд айх, сүнсээ гартал айх
үнхэлцэг амаар гарах [шахах/дөхөх] — их л айж гэлмэн ухаа томоо алдан бэгтрэх
Яг энэ мөчид түгшүүрийн өөр харанга дэлдэж, дуун дохио орилсоор ойртож дуулдсанд үнхэлцэг амаар гарах дөхсөн.
үнхэлцэг нь хагарах шахах/дөхөх — ихэд айх, сүнсээ гартал айх
Үнхэлцэг нь хагарах шахсан Санжмаа өвөөгийнхөө өвдөг тэврэн чарлав (Д.Нямаа, Арандалынхан).
Ёо ёо, хоёр чөтгөрөөс ингэж айх гэж. Үнхэлцэг хагарчих дөхлөө... (Ш.Гаадамба, Сургуулийн шинэ байшинд).
үнхэлцгийн чинээ — жижиг, бага, жаахан
Үнхэлцгийн чинээхэн бор гэр нь ч гэсэн өөвийгөөд уулын нөмөртэй тулдаа л хаврын хавсарганд уначихдаггүй бололтой (Б.Ганбат, Мөсөн чихэр).
үнхэлцгээ хагартал — тун их
Болд хүү түрүүчийн цасны цоохрыг дагасаар толгойн орой дээр гарвал, өөрөөс нь хэдхэн алхмын зайтай цал буурал толгойтой, үсээ сэгсийлгэсэн авгай ганцаараа чанга чанга ярин газар самардаж явахыг хараад үнхэлцгээ хагартал айв (Ч.Алагаа, Хилэн хар морьт).

Илүү дэлгэрэнгүй тайлбарыг Монгол хэлний их тайлбар толь (mongoltoli.mn)-оос харна уу.

Өгөгдлийн эх сурвалж

Викитоль — Mongolian Wiktionary — © Mongolian Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Mongolian Wiktionary contributors.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: 2026-09-01-ний өгөгдлийн сангаас хуудас бүрийн «Монголоор» хэсгийг авч, вики тэмдэглэгээг арилгаж, товчилсон тэмдэглэгээг дэлгэсэн (шилж → шилжсэн утга). Тайлбар, нийлмэл үг, хэлц, зүйр үг, хоршоо үг, эсрэг үг, товчилсон үгийг толгой үг бүрийн дор цэгцэлсэн. Тайлбарын агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

The Mongolian WordNet (MonWN) — © The Mongolian WordNet authors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Altangerel Chagnaa, Amarsanaa Ganbold, Khuyagbaatar Batsuren, Oyundari Nyamdavaa, Zoljargal Munkhjargal, Erdenebileg Batbaatar.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Эх өгөгдлийг хайлтад тохируулан дахин бүтэцчилсэн — утга бүрийг synset-ээр нь цэгцэлж, ойролцоо үгсийг эрэмбэлж, үсгээр хуваасан. Үг, тайлбар, жишээний агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эшлэл: Batsuren, K., Ganbold, A., Chagnaa, A., Giunchiglia, F. Building The Mongolian WordNet. Proceedings of the 10th Global WordNet Conference (GWC), p. 238, 2019.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

English Wiktionary — Mongolian entries (Kaikki.org) — © English Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: English Wiktionary contributors, Tatu Ylonen (wiktextract).

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Англи утгыг (зөвхөн хувилал заасан утгуудыг хасаж, давхардлыг арилгаж), дуудлагын IPA, монгол бичгийн хэлбэр, үгийн гарал, нэрийн тийн ялгалын хүснэгтийг авсан. Орчуулж, дахин бичээгүй.

Эшлэл: Tatu Ylonen. Wiktextract: Wiktionary as Machine-Readable Structured Data. Proceedings of LREC 2022, pp. 1317–1325.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Тийн ялгал, хувирлын хүснэгт: дүрмээр үүсгэсэн хэлбэр бүрийг Б. Батмөнхийн mn_MN зөв бичгийн толь-оор (Ц. Дамдинсүрэн нарын «Монгол үсгийн дүрмийн толь»-д үндэслэсэн, LPPL 1.3) шалгаж, зөвхөн толинд байгаа хэлбэрийг харуулна.

Энэ хуудасны өгөгдөл: дээрх эх сурвалжаас үүсгэсэн тул мөн адил CC BY-SA 4.0 лицензтэй, нэмэлт хязгаарлалтгүйгээр нээлттэй байна. Боловсруулсан өгөгдлийг /data/dict/ хаягаас чөлөөтэй татаж авч болно.