Үндсэн хэсэг рүү шилжих
keyboard.mn

тал

нэр үг

Зөв бичгийн дүрмийн толинд бүртгэлтэй

Тайлбар

Vнэр үг
  1. 1.
    тал алба хуучир. (хаанд ажиллах хүч), тал алба залгуулах (хаанд ажиллах хүч залгуулах), тал алба хүн (их л найртай хүн).
нэр үг
  1. 1.
    аливаа биетийн гадаргуу, гадна тал
  2. 2.
    гурван хэмжээст дүрсийн аль нэг хэсгийн гадна тал
  3. 3.
    хавтгай дүрсийн эргэн тойрны аль нэг хэсэг
  4. 4.
    тодорхой байршлыг заахад тухайн байршилтай харьцангуй орших өөр нэг байршлыг ашиглаж илэрхийлсэн утга

Ойролцоо үг

нүүрхуудасцарайөнцөгая талзүгхажуу тал

Англи утга

  • нэр үгfield, steppe, plain
  • нэр үгside, part, face
  • нэр үгhalf
  • нэр үгone's gratitude; favour, favor

Тийн ялгал

Нэрлэхийн тийнтал
Харьяалахын тийнталын
Заахын тийнталыг
Өгөх орших тийнталд
Гарахын тийнталаас
Үйлдэхийн тийнталаар
Хамтрахын тийнталтай
Чиглэхийн тийнтал луу
Олон тооталууд

Дүрмээр үүсгэж, зөв бичгийн дүрмийн толиор шалгасан. Толинд олдоогүй хэлбэрийг «—» гэж үлдээсэн.

Хэлц үг

  • тал алдах — бусдын таалалд үл нийцэх зүйл хийж итгэлийг нь алдах

    Гэвч Чулуун хүн техник аль алинд нь тун ч халгаатай энэ муу аргыг эсэргүүцэгчдийн нэг болж ажилчдын зөвөлгөөн дээр шүүмжилснээс болж дарга нартаа тал алдах тийш хандав (С.Эрдэнэ, Төмөр Чулуун хоёр).

  • тал засах — дотно сайн байхыг хичээх, өөрийн тусын тулд эв эеийг бодох

    Ариун хадаг барьж, танай Эрдэнийг тал засан гуйж байгааг тогтоон соёрхоно уу гэлээ (Ч.Лодойдамба, Тунгалаг тамир).

  • тал өгөх — өөрт хэрэгтэй нөхцөл байдлыг үүсгэхийн тулд найр тавих, юмыг бусдын санаа бодолд нийцүүлэх

    Түүний амьдралын учир явдлыг уудлан илрүүлэхээр санаа шулуудан аль л байдаг арга ухаанаа зарж ой хөвчийн тухай үлгэр домгийг нь өдөөн яриулж аливаа санал бодлыг нь даган баясаж тал өгсний учир би дотно хүн нь болж авлаа (С.Эрдэнэ, Хонгор зул).

  • тал тохой татах — танил даслаа дотно үзэх өмөглөх зэргээр ёс зүйг харших

    Худалдагч ах чинь худалдааны газар олон ч жил ажил хийлээ....тал тохой татдаг ч гэж нэрлүүлж явлаа (Л.Ванган, Худалдагчийн зүүд).

    ...мөн авлигач ховдог түшмэдийн тал тохой татдаг, өнгө царай хардаг, хятадын мөнгө хүүлэх пүүсийн шунахай мөлжимтгийг ярьдаг байжээ (Б.Ринчен, Үүрийн туяа).

    Олноо өргөгдсөний наймдугаар оны үесээр Монголын автономит засгийн элдэв явуулга доройтож, сайд Бадамдорж хөдлөх бүрт ид хахууль идэж, их шавь ба аймаг хошууны албыг тал тохой татаж завшуулж... шударга биш жигшүүрт хэргийг олонтоо үйлдэж иржээ (Л.Ванган, Өвгөн бичээчийн өгүүлэл).

  • талд хаягдах — үхэх

    Талд хаягдах минь жам юм даа.

  • ↑ нүүр тал олох

  • ↑ нүүр тал харах

  • Ой нүдтэй

  • Тал чихтэй

  • Таарсан хоёр

  • Тал хавтсан дээр багтдаг

  • Таарсан эр эм хоёр

  • Тал газар тавиулж

  • Тайга газар алхуулж

  • Хөндий газар хатируулж

  • Хөвч газар сажлуулах

  • Тал дүүрэн баянаас

  • Тасаршгүй аман хүнс

  • Тал өгч худал инээснээс

  • Танихгүй хүн шиг дуугарахгүй яв

  • Тал туулбал хүн танихгүй

  • Тав хоновол өөрөө танихгүй

  • Тал харах нүд

  • Талх харах гүзээ

  • Тал хүүгээ таалах

  • Талгүй хүүгээ баалах

  • Тамга барьсан хатнаас

  • Тал тойрсон чавганц

  • Тамга барьсан хатны мэргэнээс

  • Тал тойрсон шивэгчний мунхаг дээр

  • Тамганд талтай болъё гэсэн биш

  • Тал хацраа гал гартал алгадуулчихав

  • Танил нь тамхи

  • Тал нь архи

  • Тариа тарих хүүтэй

  • Тал засах охинтой

Үгийн гарал

Inherited from Proto-Mongolic *tala (“steppe, open place”). Compare Kazakh дала (dala).

Илүү дэлгэрэнгүй тайлбарыг Монгол хэлний их тайлбар толь (mongoltoli.mn)-оос харна уу.

Өгөгдлийн эх сурвалж

Викитоль — Mongolian Wiktionary — © Mongolian Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Mongolian Wiktionary contributors.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: 2026-09-01-ний өгөгдлийн сангаас хуудас бүрийн «Монголоор» хэсгийг авч, вики тэмдэглэгээг арилгаж, товчилсон тэмдэглэгээг дэлгэсэн (шилж → шилжсэн утга). Тайлбар, нийлмэл үг, хэлц, зүйр үг, хоршоо үг, эсрэг үг, товчилсон үгийг толгой үг бүрийн дор цэгцэлсэн. Тайлбарын агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

The Mongolian WordNet (MonWN) — © The Mongolian WordNet authors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Altangerel Chagnaa, Amarsanaa Ganbold, Khuyagbaatar Batsuren, Oyundari Nyamdavaa, Zoljargal Munkhjargal, Erdenebileg Batbaatar.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Эх өгөгдлийг хайлтад тохируулан дахин бүтэцчилсэн — утга бүрийг synset-ээр нь цэгцэлж, ойролцоо үгсийг эрэмбэлж, үсгээр хуваасан. Үг, тайлбар, жишээний агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эшлэл: Batsuren, K., Ganbold, A., Chagnaa, A., Giunchiglia, F. Building The Mongolian WordNet. Proceedings of the 10th Global WordNet Conference (GWC), p. 238, 2019.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

English Wiktionary — Mongolian entries (Kaikki.org) — © English Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: English Wiktionary contributors, Tatu Ylonen (wiktextract).

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Англи утгыг (зөвхөн хувилал заасан утгуудыг хасаж, давхардлыг арилгаж), дуудлагын IPA, монгол бичгийн хэлбэр, үгийн гарал, нэрийн тийн ялгалын хүснэгтийг авсан. Орчуулж, дахин бичээгүй.

Эшлэл: Tatu Ylonen. Wiktextract: Wiktionary as Machine-Readable Structured Data. Proceedings of LREC 2022, pp. 1317–1325.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Тийн ялгал, хувирлын хүснэгт: дүрмээр үүсгэсэн хэлбэр бүрийг Б. Батмөнхийн mn_MN зөв бичгийн толь-оор (Ц. Дамдинсүрэн нарын «Монгол үсгийн дүрмийн толь»-д үндэслэсэн, LPPL 1.3) шалгаж, зөвхөн толинд байгаа хэлбэрийг харуулна.

Энэ хуудасны өгөгдөл: дээрх эх сурвалжаас үүсгэсэн тул мөн адил CC BY-SA 4.0 лицензтэй, нэмэлт хязгаарлалтгүйгээр нээлттэй байна. Боловсруулсан өгөгдлийг /data/dict/ хаягаас чөлөөтэй татаж авч болно.