Үндсэн хэсэг рүү шилжих
keyboard.mn

ял

нэр үгүйл үг/ˈjaɮ/

Зөв бичгийн дүрмийн толинд бүртгэлтэй

Тайлбар

нэр үг
  1. 1.
    хуульУлсын цааз хууль, олон нийтийн хэв журмыг зөрчсөн үйл хэрэг болон түүнийг үйлдсэн гэм буруутай этгээдэд ноогдуулсан шийтгэл

Ойролцоо үг

бут ниргэдийлдавдавамгайлшийтгэл

Англи утга

  • нэр үгsentence (punishment imposed for a crime)

Тийн ялгал

Нэрлэхийн тийнял
Харьяалахын тийнялын
Заахын тийнялыг
Өгөх орших тийнялд
Гарахын тийнялаас
Үйлдэхийн тийнялаар
Хамтрахын тийнялтай
Чиглэхийн тийнял луу
Олон тооялууд

Дүрмээр үүсгэж, зөв бичгийн дүрмийн толиор шалгасан. Толинд олдоогүй хэлбэрийг «—» гэж үлдээсэн.

Нийлмэл үг

  • алах ял — егүүтгэх, үгүй хийх шийтгэл

  • хорих ял — хорьж цагдах шийтгэл

  • ял нөмөргөх — хууль. - хэрэг хийгээгүй хүнийг ялд унагах гэж оролдох

  • ял торгох — гэмт хэрэг үйлдэгсдэд мөнгөн шийтгэл ногдуулах

  • ял тохох — ял тулгах

  • ял төлөвлөх — ял үйлдсэн хэрэгт нь тохирох шийтгэлийг урьдчилан тогтоох

  • ял тулгах — үйлдсэн гэмт хэргийг нь тулган хүлээлгэх

  • ял унагах/ял ногдуулах — гэмт хэрэг үйлдсэн этгээдэд зохих шийтгэлийг ногдуулах

  • ял хийх — а.хууль цаазад эрсдэх гэмт хэрэг гаргах; б.гэмт хэрэг үйлдэгсдэд шийтгэл ногдуулах

  • ял хүлээх — а.хийсэн хэргээ хүлээх, үйлдсэн гэмт хэргээ илчлэн гаргах; б.ногдуулсан ялыг зөвшөөрөх

  • ял хэлтрүүлэх — ногдсон шийтгэлийг өршөөж уучлах

  • ял шийтгэх — шийтгэл ногдуулан хүлээлгэх

  • ял эдлүүлэх — ногдуулсан шийтгэлийг биеэр эдлүүлэх

  • ял шийтгэл эдлэх — нийгэмд аюултай гэмт хэрэг үйлдсэн этгээд, шүүхийн оноосон албадлагыг биеэр гүйцэтгэх

Хэлц үг

  • Ядмаг хүний нүд улаан

  • Ял идсэн хүний санаа улаан

  • Ял идсэн ноён таргална

  • Ямаа идсэн чоно таргална

  • Ял идэвч ноён таргалахгүй

  • Ярнай уншивч лам таргалахгүй

  • Ял идээд баяждаггүй

  • Яр долоогоод цаддаггүй

  • Ял ирвэл ах захтай

  • Зуд ирвэл хуц тэхтэй

  • Яс мөлжөөд цадахгүй

  • Ял идээд баяжихгүй

  • Яс мөлжөөд ядардаггүй

Хоршоо үг

  • ял баа — шийтгэл, гэсгээл

  • ял буруу — зэм буруу

  • ял гэсгээлт — гэсгээл цээрлэл

  • ял зэмлэл — шийтгэл зэм

  • ял нүгэл — шийтгэл, нүгэл

  • ял осол — осол, эндэгдэл

  • ял торгууль — торгууль төлбөр

  • ял төлбөр — төлбөр торгууль

  • ял хариуцлага — шийтгэл хариуцлага

  • ял цээрлэл — ял шийтгэл, ял гэсгээл

  • ял шийтгэл — хэрэг хийсэн хүнд тухайн гэмт үйлдэлд нь тохируулан өгөх гэсгээл

  • ял янх — шийтгэл цээрлэл

Товчилсон үг

  • ХЯЭГ — Хорих Ял Эдлүүлэх Газар

  • ХЯЭЕГ — Хорих Ял Эдлүүлэх Ерөнхий Газар

Үгийн гарал

From Proto-Common Turkic *yala (“suspicion, slander”), compare Kazakh жала (jala).

Илүү дэлгэрэнгүй тайлбарыг Монгол хэлний их тайлбар толь (mongoltoli.mn)-оос харна уу.

Өгөгдлийн эх сурвалж

Викитоль — Mongolian Wiktionary — © Mongolian Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Mongolian Wiktionary contributors.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: 2026-09-01-ний өгөгдлийн сангаас хуудас бүрийн «Монголоор» хэсгийг авч, вики тэмдэглэгээг арилгаж, товчилсон тэмдэглэгээг дэлгэсэн (шилж → шилжсэн утга). Тайлбар, нийлмэл үг, хэлц, зүйр үг, хоршоо үг, эсрэг үг, товчилсон үгийг толгой үг бүрийн дор цэгцэлсэн. Тайлбарын агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

The Mongolian WordNet (MonWN) — © The Mongolian WordNet authors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Altangerel Chagnaa, Amarsanaa Ganbold, Khuyagbaatar Batsuren, Oyundari Nyamdavaa, Zoljargal Munkhjargal, Erdenebileg Batbaatar.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Эх өгөгдлийг хайлтад тохируулан дахин бүтэцчилсэн — утга бүрийг synset-ээр нь цэгцэлж, ойролцоо үгсийг эрэмбэлж, үсгээр хуваасан. Үг, тайлбар, жишээний агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эшлэл: Batsuren, K., Ganbold, A., Chagnaa, A., Giunchiglia, F. Building The Mongolian WordNet. Proceedings of the 10th Global WordNet Conference (GWC), p. 238, 2019.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

English Wiktionary — Mongolian entries (Kaikki.org) — © English Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: English Wiktionary contributors, Tatu Ylonen (wiktextract).

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Англи утгыг (зөвхөн хувилал заасан утгуудыг хасаж, давхардлыг арилгаж), дуудлагын IPA, монгол бичгийн хэлбэр, үгийн гарал, нэрийн тийн ялгалын хүснэгтийг авсан. Орчуулж, дахин бичээгүй.

Эшлэл: Tatu Ylonen. Wiktextract: Wiktionary as Machine-Readable Structured Data. Proceedings of LREC 2022, pp. 1317–1325.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Тийн ялгал, хувирлын хүснэгт: дүрмээр үүсгэсэн хэлбэр бүрийг Б. Батмөнхийн mn_MN зөв бичгийн толь-оор (Ц. Дамдинсүрэн нарын «Монгол үсгийн дүрмийн толь»-д үндэслэсэн, LPPL 1.3) шалгаж, зөвхөн толинд байгаа хэлбэрийг харуулна.

Энэ хуудасны өгөгдөл: дээрх эх сурвалжаас үүсгэсэн тул мөн адил CC BY-SA 4.0 лицензтэй, нэмэлт хязгаарлалтгүйгээр нээлттэй байна. Боловсруулсан өгөгдлийг /data/dict/ хаягаас чөлөөтэй татаж авч болно.