Үндсэн хэсэг рүү шилжих
keyboard.mn

ил

тэмдэг нэрнэр үгдайвар үгүйл үг/iɮ/

Зөв бичгийн дүрмийн толинд бүртгэлтэй

ᠢᠯᠢ

Тайлбар

Iтэмдэг нэр
  1. 1.
    Юмны халхлагдаагүй, далд биш
  2. 2.
    Нууц биш, илэрхий, тодорхой
IIнэр үг
  1. 1.
    амьтанБугын тугал, илий.
IIIнэр үг
  1. 1.
    Орон газар.
IVтэмдэг нэр
  1. 1.
    хуучирсанХарьяа, холбоо бүхий

Ойролцоо үг

цэлгэрил тодгарцаагүйсаруулцэвэршуугиангүйцэлмэгнарийнойлгомжтойцэвэр тунгалагуудамсэтгэл уужрамцээлтодорхойтунгалагилэрхийтодбаттайнүдэнд илүзэгдэхээрхарагдахаартаалхамгаалалтгүй

Англи утга

  • нэр үгfawn (a young deer)
  • тэмдэг нэрclear, obvious, perceptible; out in the open (not hidden; not inside); known (not secret)
  • дайвар үгpublicly, openly
  • нэр үгcountry, territory; ally; harmony, peace

Тийн ялгал

Нэрлэхийн тийнил
Харьяалахын тийнилийн
Заахын тийнилийг
Өгөх орших тийнилд
Гарахын тийнилээс
Үйлдэхийн тийнилээр
Хамтрахын тийнилтэй
Чиглэхийн тийнил лүү
Олон тооилүүд

Дүрмээр үүсгэж, зөв бичгийн дүрмийн толиор шалгасан. Толинд олдоогүй хэлбэрийг «—» гэж үлдээсэн.

Нийлмэл үг

  • ил байх — далд биш байх

  • ил гаргах — а.авдар савнаас гарган авах; б.харагдах газарт гаргах; в.илчлэх, илрүүлэх

  • ил захидал — а.захиа ил бичин явуулахад зориулсан шуудангийн тусгай зураг бүхий зүйл; б.олноо мэдүүлэх зорилгоор сонин, сэтгүүлд нийтэлсэн зүйл

  • ил уурхай — ашигт малтмалыг газрын гадар­га дээр олборлодог уурхай

  • ил хэлэх — ил ярих

  • ил ярих — а.нүүр тулж ярих; б.олны өмнө ярих

  • ил хаад — харьяат хан улсын эзэд

  • ил улс — Монголын их хааны холбоотон, харьяат улс

Хэлц үг

  • Далд орвол далан лан

  • Ил гарвал ерэн лан

  • Ил байгаа нарыг

  • Алгаараа халхалж болохгүй

  • Ил байгаа юмыг

  • Илбээр ч хааж болдоггүй

  • Ил барьсан тольтой

  • Илүү харсан нүдтэй

  • Ил газар бие нууж болдоггүй

  • Итгэсэн хүнд үг нууж болдоггүй

  • Ил газар морио уя

  • Итгэсэн хүнд үгээ хэл

  • Ил газарт нөмөргүй

  • Оргио хүнд хүндгүй

  • Ил галаас

  • Далд оч

  • Ил жадыг халхлахад хялбар

  • Нууц сумыг сэргийлэхэд бэрх

  • Ил өөтэй хүн хэлсээр

  • Ир сайтай хутга хүрсээр

  • Ил хэлэвч хожгор

  • Далд хэлэвч хожгор

  • Ил юм

  • Илгээр халхлагдахгүй

  • Итгэмжгүй нөхөр илэрхий дайснаас ч хэцүү

  • Ил бус явдал илд жаднаас хэцүү

  • Ичээж алахаар

  • Ил ал

Зүйр цэцэн үг

  • Далласан газар нь ил гарч

  • Далай­сан газар нь далд орох

  • Ил газарт морио уя

  • Итгэсэн хүнд үгээ хэл

Хоршоо үг

  • ил задгай — хурааж бөөгнүүлээгүй, сул зад­гай

  • илэн далангүй — ний нуугүй, нууц хаах зүйлгүй ярих байдал

  • ил далд — а.нүдэнд ил хийгээд нууц далд юмс; б.мэдэх, мэдэхгүй юмс

  • ил тод — ив илэрхий

Товчилсон үг

  • ИТ — “Ил Товчоо” [сонин]

  • ОҮИТБС — Олборлох Үйлдвэрлэлийн Ил Тод Байдлын Санаачилга

Үгийн гарал

Cognate with Buryat эли (eli, “wapiti fawn”), Kalmyk ил (il, “fawn”). Compare Proto-Turkic *elik (“roebuck, wild goat”) (see Turkish elik) and Even елкэн (jelkən, “reindeer (leader of the herd)”), similar to other Eurasian deer-related words such as Proto-Indo-European *h₁el- (“deer”), Proto-Chukotko-Kamchatkan *əlwæ (“wild reindeer”) (Chukchi ылвылю), Northern Yukaghir илэ (ile).

Илүү дэлгэрэнгүй тайлбарыг Монгол хэлний их тайлбар толь (mongoltoli.mn)-оос харна уу.

Өгөгдлийн эх сурвалж

Викитоль — Mongolian Wiktionary — © Mongolian Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Mongolian Wiktionary contributors.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: 2026-09-01-ний өгөгдлийн сангаас хуудас бүрийн «Монголоор» хэсгийг авч, вики тэмдэглэгээг арилгаж, товчилсон тэмдэглэгээг дэлгэсэн (шилж → шилжсэн утга). Тайлбар, нийлмэл үг, хэлц, зүйр үг, хоршоо үг, эсрэг үг, товчилсон үгийг толгой үг бүрийн дор цэгцэлсэн. Тайлбарын агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

The Mongolian WordNet (MonWN) — © The Mongolian WordNet authors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Altangerel Chagnaa, Amarsanaa Ganbold, Khuyagbaatar Batsuren, Oyundari Nyamdavaa, Zoljargal Munkhjargal, Erdenebileg Batbaatar.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Эх өгөгдлийг хайлтад тохируулан дахин бүтэцчилсэн — утга бүрийг synset-ээр нь цэгцэлж, ойролцоо үгсийг эрэмбэлж, үсгээр хуваасан. Үг, тайлбар, жишээний агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эшлэл: Batsuren, K., Ganbold, A., Chagnaa, A., Giunchiglia, F. Building The Mongolian WordNet. Proceedings of the 10th Global WordNet Conference (GWC), p. 238, 2019.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

English Wiktionary — Mongolian entries (Kaikki.org) — © English Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: English Wiktionary contributors, Tatu Ylonen (wiktextract).

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Англи утгыг (зөвхөн хувилал заасан утгуудыг хасаж, давхардлыг арилгаж), дуудлагын IPA, монгол бичгийн хэлбэр, үгийн гарал, нэрийн тийн ялгалын хүснэгтийг авсан. Орчуулж, дахин бичээгүй.

Эшлэл: Tatu Ylonen. Wiktextract: Wiktionary as Machine-Readable Structured Data. Proceedings of LREC 2022, pp. 1317–1325.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Тийн ялгал, хувирлын хүснэгт: дүрмээр үүсгэсэн хэлбэр бүрийг Б. Батмөнхийн mn_MN зөв бичгийн толь-оор (Ц. Дамдинсүрэн нарын «Монгол үсгийн дүрмийн толь»-д үндэслэсэн, LPPL 1.3) шалгаж, зөвхөн толинд байгаа хэлбэрийг харуулна.

Энэ хуудасны өгөгдөл: дээрх эх сурвалжаас үүсгэсэн тул мөн адил CC BY-SA 4.0 лицензтэй, нэмэлт хязгаарлалтгүйгээр нээлттэй байна. Боловсруулсан өгөгдлийг /data/dict/ хаягаас чөлөөтэй татаж авч болно.