Үндсэн хэсэг рүү шилжих
keyboard.mn

бүдүүн

тэмдэг нэрнэр үг

Зөв бичгийн дүрмийн толинд бүртгэлтэй

ᠪᠦᠳᠦᠭᠦᠨ

Тайлбар

тэмдэг нэр
  1. 1.
    Өргөн том байдал
  2. 2.
    Малын нас гүйцсэн, том
  3. 3.
    Дуу хоолойн өтгөн
  4. 4.
    Сайхан биш, борогхон
  5. 5.
    Бүдүүлэг, болхи
  6. 6.
    Ур муутай
  7. 7.
    Элс, тоосны ширхэгийн хэмжээ

Ойролцоо үг

томбүдүүвтэрөргөвтөрөргөнзузаанзузаавтарбүдүүн барагбүдүүн хадуунхатуухүнд хэцүүширүүнбарзгартаргалахмахлахтарганмариалагмахлагхүндихболцгорерөнхийбагцаалсанболхитаргалалт

Англи утга

  • тэмдэг нэрlarge; fat; grown, mature; deep (of a voice); coarse, crude; vulgar

Тийн ялгал

Нэрлэхийн тийнбүдүүн
Харьяалахын тийнбүдүүний
Заахын тийнбүдүүнийг
Өгөх орших тийнбүдүүнд
Гарахын тийнбүдүүнээс
Үйлдэхийн тийнбүдүүнээр
Хамтрахын тийнбүдүүнтэй
Чиглэхийн тийнбүдүүн рүү
Олон тообүдүүнүүд

Дүрмээр үүсгэж, зөв бичгийн дүрмийн толиор шалгасан. Толинд олдоогүй хэлбэрийг «—» гэж үлдээсэн.

Нийлмэл үг

  • бүдүүн гэдэс — гэдэсний хошноготой залгаж байгаа өргөн хэсэг

  • бүдүүн ноос — хонины ширүүн ноос

  • бүдүүн үхэр — нас гүйцсэн үхэр

  • бүдүүн шар — нас гүйцсэн эр үхэр, нас гүйцсэн шар

  • бүдүүн ат — нас гүйцсэн ат

  • бүдүүн дуу — өтгөн дуу

  • бүдүүн хоолой — баргил өтгөн дуу

  • бүдүүн бараа — борог бараа

  • бүдүүн гурил — бор гурил, бүдүүн ширхэгтэй гурил

  • бүдүүн зан — ёс журам мэдэхгүй бүдүүн хадуун зан

  • бүдүүн хийцтэй — ур хийц муутай

  • бүдүүн ширхэгтэй элс — ширхэг нь харьцангуй том элс

  • бүдүүн тоос — нүдэнд өртөхүйц том хумхи

Хэлц үг

  • бүдүүн хүзүү гаргах — гөжүүдлэх, зөрүүдлэх, нэг талыг барьж зүтгэх

  • бүдүүн зүрхтэй — а.айж ичихийг мэдэхгүй; б.хэнэггүй хайхрамжгүй, цэвдэг сэтгэлтэй

  • бөх хүн бүдүүн өвсөнд — алдах унах амархан

  • бүдүүн өвс багтамгүй — нарийн нягт, хий зайгүй, эвсэг

    Хуучны хуульч түшмэлийн нүдээр үзвэл энэ айлтгалын үг найруулга нь бүдүүн өвс багтамгүй найруулсан юм байна даа (Б.Ринчен, Үүрийн туяа).

  • бүдүүн хүзүү гаргах/заах — (үл тааш.) гөжүүдлэх, зөрүүдлэх, нэг талыг барьж зүтгэх, хэнэггүй зан гаргах

    Дээрхийн лүндэнг ингэж бүдүүн хүзүү гарган хугалах тэрсүүд этгээд бараг гардаггүй билээ гэж (сойвон лам) хачирхан гайхшрах нь илэрхий байлаа (Ж.Пүрэв, Гурван зангилаа).

    Баг сумын захиргаанд бүдүүн хүзүү гаргасан байх шив дээ. Хүүгээ сургуульд өгөхөөс юунд нь тэгтлээ дургүйцээ вэ? (Б.Нямаа, Бид гурав).

  • бүдүүн хүзүүн дээр амьдрах — хөрөнгө чинээтэй хүний хүчээр дутах зовох зүйлгүй сайн амьдрахыг үл таашаасан утга

    Бусдын хүчийг ашиглаж, бүдүүн хүзүүн дээр амьдрах хэрэг юунд байна вэ.

  • Бүдүүн бөөс нь бяцхан бөөсөө зарна

  • Бяцхан бөөс нь хуурсаа зарна

  • Хуурс нь нүдгүй гээд явахгүй

  • Бүдүүн хүзүүтэйгээс бух

  • Урт настайгаас буга

  • Нарийн өвсөнд найгаж

  • Бүдүүн өвсөнд бүдрэх

Хоршоо үг

  • бүдүүн нарийн — аливаа зүйлийн өргөн болоод өргөн бус байдал, хэмжээ

  • бүдүүн хадуун — а.булиа бүдүүн; б.хүний гүдэс, тогтуун авир байдал

  • бүдүүн багир — болхи, нарийн юм үл ажрах

  • бүдүүн бараг — барагтайхан тааруу

Үгийн гарал

From Proto-Mongolic *bidüxün, *bedüxün, from Proto-Turkic *bedük. Compare Dongxiang biedun, Turkish büyük.

Илүү дэлгэрэнгүй тайлбарыг Монгол хэлний их тайлбар толь (mongoltoli.mn)-оос харна уу.

Өгөгдлийн эх сурвалж

Викитоль — Mongolian Wiktionary — © Mongolian Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Mongolian Wiktionary contributors.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: 2026-09-01-ний өгөгдлийн сангаас хуудас бүрийн «Монголоор» хэсгийг авч, вики тэмдэглэгээг арилгаж, товчилсон тэмдэглэгээг дэлгэсэн (шилж → шилжсэн утга). Тайлбар, нийлмэл үг, хэлц, зүйр үг, хоршоо үг, эсрэг үг, товчилсон үгийг толгой үг бүрийн дор цэгцэлсэн. Тайлбарын агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

The Mongolian WordNet (MonWN) — © The Mongolian WordNet authors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Altangerel Chagnaa, Amarsanaa Ganbold, Khuyagbaatar Batsuren, Oyundari Nyamdavaa, Zoljargal Munkhjargal, Erdenebileg Batbaatar.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Эх өгөгдлийг хайлтад тохируулан дахин бүтэцчилсэн — утга бүрийг synset-ээр нь цэгцэлж, ойролцоо үгсийг эрэмбэлж, үсгээр хуваасан. Үг, тайлбар, жишээний агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эшлэл: Batsuren, K., Ganbold, A., Chagnaa, A., Giunchiglia, F. Building The Mongolian WordNet. Proceedings of the 10th Global WordNet Conference (GWC), p. 238, 2019.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

English Wiktionary — Mongolian entries (Kaikki.org) — © English Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: English Wiktionary contributors, Tatu Ylonen (wiktextract).

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Англи утгыг (зөвхөн хувилал заасан утгуудыг хасаж, давхардлыг арилгаж), дуудлагын IPA, монгол бичгийн хэлбэр, үгийн гарал, нэрийн тийн ялгалын хүснэгтийг авсан. Орчуулж, дахин бичээгүй.

Эшлэл: Tatu Ylonen. Wiktextract: Wiktionary as Machine-Readable Structured Data. Proceedings of LREC 2022, pp. 1317–1325.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Тийн ялгал, хувирлын хүснэгт: дүрмээр үүсгэсэн хэлбэр бүрийг Б. Батмөнхийн mn_MN зөв бичгийн толь-оор (Ц. Дамдинсүрэн нарын «Монгол үсгийн дүрмийн толь»-д үндэслэсэн, LPPL 1.3) шалгаж, зөвхөн толинд байгаа хэлбэрийг харуулна.

Энэ хуудасны өгөгдөл: дээрх эх сурвалжаас үүсгэсэн тул мөн адил CC BY-SA 4.0 лицензтэй, нэмэлт хязгаарлалтгүйгээр нээлттэй байна. Боловсруулсан өгөгдлийг /data/dict/ хаягаас чөлөөтэй татаж авч болно.